Joan Miró

Geboren

20 april 1893, Barcelona

Overleden

25 december 1983, Palma

Opleiding

La Llotja, Barcelona, vanaf 1907

Echtgenote

Pilar Juncosa, getrouwd op 12 oktober 1929

Woonplaats

Cala Major bij Palma, vanaf 1956

Bekend doek

De boerderij, 1921 tot 1922, nu in Washington

Vakgebied

Kunst en cultuur in Spanje

Van Barcelona naar Mont-roig en Parijs

Joan Miró werd op 20 april 1893 in Barcelona geboren en overleed op 25 december 1983 in Palma op Mallorca. Hij is een van de bekendste Catalaanse kunstenaars uit de Spaanse kunst, maar zijn schilderijen tonen zelden een herkenbare scène. Ze bestaan uit vlakken, lijnen en tekens als sterren, vogels en vrouwenfiguren. Veel van die tekens gaan terug op één plek, het landschap bij Mont-roig del Camp in de provincie Tarragona, want volgens Miró zelf was al zijn werk daar bedacht.

Zijn vader was horlogemaker. In 1907, op zijn veertiende, begon Miró aan de kunstopleiding La Llotja in Barcelona. Na een zenuwinzinking en tyfus kocht zijn familie de boerderij bij Mont-roig, waar hij kon herstellen en waar hij besloot zich helemaal aan het schilderen te wijden. Vanaf 1920 verdeelde hij zijn jaren tussen Spanje en Frankrijk, in zijn eigen woorden tussen Parijs en het platteland. In Parijs woonde hij in een atelier aan de Rue Blomet, waar hij weinig geld had en soms zonder avondeten naar bed ging.

Zijn werkwijze: tekens, planning en het surrealisme

In Parijs kwam Miró in contact met de surrealisten, onder wie de schrijver André Breton, met wie hij bevriend raakte. Hij hoorde bij hun kring, maar weigerde surrealistische manifesten te ondertekenen, vooral die waarin het psychisch automatisme werd verheerlijkt: het schilderen zonder bewuste sturing. Een schilderij vroeg volgens hem om een plan. Hij schilderde Het carnaval van de harlekijn (1924 tot 1925) naar eigen zeggen in een hallucinatie van honger, maar werkte zijn composities wel zorgvuldig voor.

Bij het surrealisme denken veel mensen aan Salvador Dalí, die zijn droombeelden uitwerkte tot gedetailleerde, herkenbare voorstellingen. Miró werkte met tekens: een ster, een oog of een vogel is bij hem een sterk vereenvoudigd teken en geen uitgewerkte afbeelding. Hij omschreef zijn doel ooit als een aanslag op de schilderkunst, als zoektocht naar een nieuwe beeldtaal die buiten de zichtbare werkelijkheid staat zonder er los van te raken. De criticus David Sylvester schreef dat Miró misschien de grootste invloed was op de Amerikaanse abstract-expressionisten, met Pollock, Gorky en Motherwell als voorbeelden.

De boerderij en het huis in Mont-roig

Het schilderij De boerderij (La masia) laat het best zien wat Mont-roig voor hem betekende. Hij maakte het in 1921 en 1922, begonnen in Mont-roig en voltooid in Parijs. De Fundació Mas Miró beschrijft het als een inventaris van het land rond het huis, van een grote eucalyptusboom tot een slak. Miró zelf zag het als de samenvatting van een deel van zijn werk en tegelijk als het begin van wat hij daarna maakte. In Parijs vond het schilderij aanvankelijk geen kopers, waarna Ernest Hemingway het kocht. Het hangt nu in de National Gallery of Art in Washington, niet in Spanje.

Het huis zelf is te bezoeken als Fundació Mas Miró, op het adres Finca Mas Miró, 43300 Mont-roig del Camp. Het bezoek omvat het huis en het atelier, en bij het kaartje hoort een audiogids met de route Miró's Emotional Landscape.

Burgeroorlog, Normandië en Mallorca

Toen in 1936 de Spaanse Burgeroorlog uitbrak, zat Miró in Parijs. Voor het paviljoon van de Spaanse Republiek op de Wereldtentoonstelling van 1937 maakte hij het grote wandschilderij De maaier (Catalaanse boer in opstand), dat verloren is gegaan. In datzelfde paviljoon hing Guernica van Pablo Picasso. In 1939 week Miró uit naar Varengeville-sur-Mer in Normandië, waar hij begon aan de reeks Constellations. Toen Normandië in 1940 werd gebombardeerd, vertrok hij naar Palma. In 1941 had hij een tentoonstelling in het Museum of Modern Art in New York, die in de Verenigde Staten goed werd ontvangen. Tussen 1941 en 1944 schilderde hij nauwelijks, maar maakte hij veel werk op papier. Over de Constellations zei hij dat hij het gevoel had in het geheim te werken en dat het een bevrijding was, omdat hij niet meer dacht aan de ellende om hem heen.

Pas in 1956 vestigde Miró zich blijvend op Mallorca, het eiland van zijn vrouw Pilar Juncosa. In Cala Major bij Palma liet hij naar ontwerp van de architect Josep Lluís Sert een atelier bouwen, waar meer dan een derde van zijn werk ontstond. Vlakbij kocht hij Son Boter, een huis uit de achttiende eeuw dat extra ruimte gaf voor sculpturen en grafiek. In 1981 schonken hij en Pilar Juncosa de ateliers en de werken daarin aan de nieuwe Fundació Pilar i Joan Miró. Een van zijn grote openbare werken uit die late jaren is Dona i ocell, een met keramische tegels bedekte sculptuur in het Parc de Joan Miró in Barcelona, bedoeld als eerbetoon aan Antoni Gaudí.

Waar je zijn werk en ateliers ziet

De drie instellingen die zijn werk bewaren, heten samen de Miró-driehoek: een stichting in Barcelona, een in Mont-roig del Camp en een in Palma. Je hoeft niet alle drie te bezoeken om iets van hem te begrijpen. Wie een overzicht van zijn loopbaan wil, kiest Barcelona. Wie wil zien hoe hij werkte, gaat naar Palma, en wie de herkomst van zijn tekens zoekt, naar Mont-roig.

De Fundació Joan Miró in Barcelona, door Miró zelf opgericht, opende in 1975 op de berg Montjuïc. Josep Lluís Sert ontwierp het gebouw in wit beton met gebogen dakramen die daglicht binnenlaten, en naast de zalen zit er een studiecentrum voor hedendaagse kunst met een bibliotheek en een auditorium. In Palma staat de stichting aan Carrer de Saridakis 29. Het bezoek bestaat daar uit vier delen: de Sert-studio, Son Boter met de houtskoolkrabbels op de muren, het museumgebouw van de architect Rafael Moneo en de beeldentuin. Meer kunstenaars en tradities staan in de rubriek Cultuur.

Bron: Miró-driehoek, Fundació Miró Mallorca

Veelgestelde vragen