Spaanse dranken: wijn, bier, sherry en horchata

Hoeveel bier en wijn Spanje drinkt en maakt

In de Spaanse horeca is bier de meest geschonken drank. In 2025 kwam het uit op 44 procent van alle dranken die in bars en restaurants werden besteld, en van al het bier dat in Spanje werd gedronken ging 64 procent buiten huis en 36 procent thuis. Per inwoner loopt het verbruik terug: in 2024 kwam het op 52,8 liter, bijna drie liter minder dan het jaar ervoor, en in 2025 zakte het nog eens met 4,4 procent. Wanneer er gedronken wordt, hangt samen met de maaltijden, en die liggen in Spanje later op de dag dan in Nederland; de dagindeling staat bij eten en drinken in Spanje.

Tegelijk is Spanje het land met de grootste wijngaardoppervlakte ter wereld, met wijnbouw in alle autonome gemeenschappen. Volgens het ministerie van Landbouw is het ook de grootste wijnexporteur in volume en de derde in waarde. In de Europese registers staan 149 Spaanse wijnnamen: 106 beschermde oorsprongsbenamingen en 43 beschermde geografische aanduidingen, verspreid van Rías Baixas in Galicië tot Jerez in Andalusië. Welke streek waarvoor bekendstaat en hoe je een Spaans etiket leest, staat bij de Spaanse wijn.

Spanje brouwt ook veel bier. Met 41,52 miljoen hectoliter in 2025 is het na Duitsland de tweede producent van de Europese Unie, voor Polen, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en België. In de horeca kwam in 2024 iets meer dan de helft van dat bier uit het fust en bijna een derde uit flessen die opnieuw worden gevuld. Welke brouwerijen en soorten erachter zitten, staat bij het Spaanse bier.

Welke namen iets vastleggen en welke per bar verschillen

Een lijst met Spaanse dranken zet twee ongelijke dingen naast elkaar. Namen als cava, sherry en Rioja staan in een register: daar hoort een afgebakend gebied bij, een voorgeschreven werkwijze, een minimale rijpingstijd en een raad die daarop controleert. Een clara of een kalimotxo is een mengsel dat achter de bar wordt gemaakt. Daarvoor bestaat geen voorschrift, dus de verhouding verschilt per zaak.

Cava mag pas zo heten na een tweede gisting in de fles waarin hij ook wordt verkocht. De basiscategorie Cava de Guarda rijpt minstens negen maanden; voor Reserva is dat meer dan achttien maanden, voor Gran Reserva meer dan dertig en voor een Cava de Paraje Calificado meer dan zesendertig. Bij Riojawijn ligt naast het gebied, ruim 66.000 hectare in drie zones, ook de aanduiding op het etiket vast: Rioja is met Priorat een van de twee Spaanse wijnstreken die Denominación de Origen Calificada mogen gebruiken. De sherry's uit Jerez hebben hun eigen raad, die ook over de oorsprongsbenamingen Manzanilla-Sanlúcar de Barrameda en Vinagre de Jerez gaat.

Daartegenover staan de drankjes die per bar verschillen. Tinto de verano is rode wijn met gaseosa, een licht gezoete citroenfrisdrank; een clara is bier met diezelfde frisdrank; kalimotxo, in het Spaans ook gespeld als calimocho, is rode wijn met cola; en agua de valencia mengt cava met sinaasappelsap en sterkedrank. Geen van die namen komt in de Europese registers voor, en er is dus ook geen raad die een verhouding of een herkomst controleert.

Sangría ligt daar tussenin. De Europese verordening over gearomatiseerde wijnproducten omschrijft hem als een drank op basis van wijn, op smaak gebracht met natuurlijke extracten of essences van citrusvruchten, met 4,5 tot 12 procent alcohol, zonder toegevoegde kleurstof en met een kleur die alleen van de gebruikte grondstoffen komt. Specerijen en koolzuur mogen erbij, stukjes schil of vruchtvlees van citrus ook. De verkoopnaam zelf is voorbehouden: sangría mag alleen op het etiket als de drank in Spanje of Portugal is gemaakt. Dezelfde verordening kent clarea, hetzelfde product van witte wijn, waarvan de naam aan Spanje alleen toekomt, en zurra: sangría of clarea met brandy erbij, met 9 tot 14 procent alcohol.

Voor vermut geldt iets anders. De verordening legt vast wat hij is, een gearomatiseerde wijn met toegevoegde alcohol waarvan de kenmerkende smaak van kruiden uit het geslacht Artemisia komt, met ten minste 75 procent wijn en 14,5 tot 22 procent alcohol. Een Spaanse oorsprongsnaam voor vermut bestaat niet. In de categorie gearomatiseerde wijnen staat maar één Spaanse naam geregistreerd, en dat is Vino Naranja del Condado de Huelva.

Aperitivo, tardeo en cena: de momenten waarop gedronken wordt

Drinken hangt in Spanje aan de maaltijden en aan vaste momenten daartussen. De brancheorganisatie van de brouwers onderscheidt drie gelegenheden buiten huis waarop bier de meest gekozen drank is: het aperitivo vóór de middagmaaltijd, met 64 procent, het tardeo in de late middag met 53 procent en de cena, het avondeten, met 44 procent. Bijna negen op de tien drinkgelegenheden spelen zich af in gezelschap of rond eten, en in een onderzoek naar het tapeo koos 91,2 procent van de ondervraagden bier als de drank die het best bij de hapjes past. Wat er dan op tafel komt, staat bij de tapas en bij de Spaanse gerechten. Op het aperitiefmoment wordt ook versterkte wijn geschonken: de regelgevende raad van Jerez beschrijft sherry zelf als een wijn voor het aperitief of bij het dessert, en adviseert een geopende fles fino of manzanilla in de koelkast te zetten.

Koffie heeft een eigen reeks namen en eigen uren. Wat je krijgt als je een café solo, een cortado of een café con leche bestelt, staat bij de Spaanse koffie met melk. Zonder alcohol is er in Valencia horchata, de witte drank van aardamandelen die volgens de regelgevende raad vooral in de zomer wordt gedronken. De aardamandel zelf, de chufa, wordt alleen in de streek L'Horta Nord boven de stad Valencia geteeld: daar komt per jaar ongeveer 5,3 miljoen kilo gedroogde chufa van het land, waarvan 90 procent onder de oorsprongsbenaming valt. In de bereiding gaat 100 tot 150 gram suiker per liter, en de verse drank wordt bij 2 °C of kouder bewaard.

Versterken tot 15 of 17 procent bepaalt het soort sherry

Sherry begint als gewone witte wijn, meestal van de palominodruif, en de keuze die zijn soort bepaalt valt kort na de gisting. De wijnmakers proeven elke partij en splitsen ze in twee groepen. De bleke, fijne partijen krijgen wijnalcohol tot 15 procent; de vollere partijen gaan naar minstens 17 procent.

Dat verschil beslist wat er daarna in het vat gebeurt. Bij 15 procent kan de gistlaag die in Jerez velo de flor heet zich op het oppervlak vormen. Die laag houdt de lucht van de wijn af, verbruikt onderweg alcohol en vermindert glycerine en vluchtige zuren, terwijl het gehalte aan aceetaldehyde stijgt, de stof achter de scherpe geur van fino en manzanilla. Boven 17 procent overleeft de flor niet. De wijn staat dan in open contact met de zuurstof in het vat, wordt langzaam donkerder en concentreert doordat er vocht door de duigen verdwijnt. Dat levert oloroso op.

De rijping zelf verloopt in het systeem van criaderas y soleras, waarbij rijen vaten met wijn van verschillende leeftijd telkens gedeeltelijk worden doorgetapt, zodat jonge wijn in oudere opgaat. Het productdossier eist minstens twee jaar rijping, en in de praktijk duurt het vaak veel langer. Jerez is niet de enige streek in het zuiden met zulke wijnen: Andalusië heeft acht wijn-oorsprongsbenamingen in de registers staan, waaronder Montilla-Moriles, Málaga en Condado de Huelva.

Eén op de zeven glazen bier is alcoholvrij

Alcoholvrij bier is in Spanje geen uitzondering. De verkoop groeide in 2025 met 4,6 procent tot 3,3 miljoen hectoliter, waarmee 14 procent van al het bier dat in Spanje wordt gedronken alcoholvrij is: ongeveer één op de zeven glazen. In Spanje wordt meer alcoholvrij bier gedronken dan in heel Latijns-Amerika samen, en ongeveer een op de vier alcoholvrije bieren die in Europa worden gedronken komt uit Spaanse brouwerijen.

In de bar is dat te zien. Waar alcoholvrij bier een paar jaar geleden nog als bijzaak werd gezien, hebben vrijwel alle zaken het nu op de kaart en is het steeds vaker ook getapt te krijgen. In een onderzoek naar het tapeo koos 17,6 procent van de ondervraagden, Spanjaarden en buitenlandse gasten samen, de alcoholvrije variant bij het eten. Deze cijfers komen uit het jaarrapport van de brouwersorganisatie, die belang heeft bij een gunstig beeld van bier; de verbruikscijfers erin komen van onafhankelijke consumentenpanels en de productiecijfers van het nationale statistiekbureau.

Escanciar: waarom Asturische cider van hoogte in het glas valt

In Asturië en Baskenland is cider de streekdrank, en in Asturië heeft hij een beschermde oorsprongsbenaming: Sidra de Asturias, gemaakt van appelrassen uit de streek. De gewone variant, sidra natural, bestaat in twee vormen. De traditionele is niet gefilterd en vraagt escanciado; de gefilterde versie, ook sidra de mesa genoemd, wordt vóór het bottelen gefilterd en kan zonder dat geschonken worden.

Escanciar betekent dat de cider van hoogte uit de fles in het glas valt. Het gebruik komt van de espicha, waarbij de cider rechtstreeks uit het vat in glas of kan liep, en met de fles wordt hetzelfde nagestreefd: de val maakt het koolzuur los dat in de cider zelf zit en laat een deel van het azijnzuur verdampen. De regelgevende raad beschrijft waar je bij een net geschonken glas op let. Het schuim moet snel en volledig verdwijnen zonder kransen achter te laten, de belletjes moeten even in de hele vloeistof blijven hangen, en er moeten kleine schuimdeeltjes aan de glaswand blijven plakken. De schenktemperatuur is ongeveer 13 °C voor de traditionele cider en 8 tot 10 °C voor de gefilterde, die in een wijnglas gaat.

Bij de traditionele cider is de manier van schenken dus een onderdeel van het product. De appelrassen en de andere grondstoffen waarop de streekkeukens rusten, staan bij de producten van de Spaanse keuken.

Negentien beschermde namen voor gedistilleerd en likeur

Naast wijn en bier staan er negentien Spaanse namen voor gedistilleerd in de Europese registers, en die liggen verspreid over het land. Galicië heeft er vier: Orujo de Galicia van wat er na het persen van de druiven overblijft, Licor café de Galicia en twee namen voor kruidendranken. Navarra heeft Pacharán navarro, gemaakt met sleepruimen. Andalusië heeft Brandy de Jerez, Catalonië Ratafia catalana en Brandy del Penedés, Madrid de anijsdrank Chinchón en Asturië een aguardiente van cider.

De eilanden hebben hun eigen namen: Hierbas de Mallorca en Hierbas Ibicencas voor kruidenlikeuren, Palo de Mallorca, Gin de Mahón van Menorca en Ronmiel de Canarias, rum met honing. In Valencia staan er vier geregistreerd, waaronder Herbero de la Sierra de Mariola en Aperitivo Café de Alcoy. Een beschermde naam zegt waar iets is gemaakt en volgens welk dossier; over de smaak zegt hij niets.