Mallorca: twee bergketens, een vlakte ertussen en bijna 300 stranden

Twee bergketens met de vlakte van Es Pla ertussen

Mallorca is het grootste eiland van de Balearen en meet 3.640 vierkante kilometer. Het landschap valt in drie delen uiteen. Langs de noordwestkust loopt over ongeveer negentig kilometer de Serra de Tramuntana, een kalkstenen keten die van Calvià tot Pollença reikt en tot ongeveer 1.400 meter oploopt. In het oosten liggen de veel lagere Serres de Llevant. Daartussen ligt Es Pla, de vlakte met het meeste akkerland en de meeste dorpen in het binnenland. Wie een plaats op het eiland kiest, heeft meer aan dat reliëf dan aan de afstanden op de kaart.

De kust ziet er daarom aan elke zijde van het eiland anders uit. In het noordwesten valt de bergketen met kliffen in zee; de baaien zijn daar klein en vaak van kiezels, en er staan weinig hotels. Rond de baai van Palma en de baai van Alcúdia loopt de vlakte tot aan het water, met zandstranden van kilometers lang en de grootste badplaatsen van het eiland. In het oosten en het zuidoosten hebben korte beken zich in het kalksteen gesneden, en op die plekken liggen nu tientallen smalle zandbaaien: de cala, het woord dat terugkomt in namen als Cala Millor en Cala d'Or. In totaal heeft Mallorca bijna driehonderd stranden.

Op 1 januari 2025 woonden er ruim 970.000 mensen, verdeeld over 53 gemeenten. Dat is ruim driekwart van alle inwoners van de Balearen. De verschillen tussen die gemeenten zijn groot: in Palma wonen ruim 434.000 mensen, in de berggemeente Escorca nog geen tweehonderd. Wie een eiland tegen een kuststreek van het vasteland afweegt, vindt beide in het overzicht van Spaanse bestemmingen.

Bron: Fundació Mallorca Turisme (Consell de Mallorca), Destinos

De zes streken waarin het eiland is verdeeld

De Consell de Mallorca, het eilandbestuur, deelt het eiland op in zes streken, en die indeling is bruikbaar omdat ze landschap, kust en dorpen bij elkaar zet. Palma vormt een streek op zichzelf. Es Raiguer is de strook aan de voet van de bergen, tussen de baai van Palma en de baai van Alcúdia. Es Pla is de vlakte in het midden. De Serra de Tramuntana beslaat het noordwesten, Llevant het oosten en Migjorn het zuiden. Twee van de zes streken hebben geen kust; daar liggen de marktplaatsen, de akkers en de wijngaarden.

Aankomen op Son Sant Joan en verder met trein of bus

Bijna alle bezoekers landen op de luchthaven van Palma, die Son Sant Joan heet. Luchthavenbeheerder Aena telde daar in 2024 33.298.164 passagiers en 243.200 vliegbewegingen; dat was het drukste jaar in de geschiedenis van de luchthaven. Van de commerciële passagiers vlogen 24.225.720 internationaal en 9.058.246 binnen Spanje. Vanaf de terminal rijden de stadsbuslijnen A1 en A2 naar Palma.

Over zee kan het ook. Vanuit de havens van Palma en Alcúdia varen lijndiensten naar Barcelona, Valencia, Dénia, Menorca en Ibiza, en in het hoogseizoen vaart er vanuit Alcúdia ook een boot naar het Franse Toulon. Met een eigen auto of camper is de veerboot de enige manier om op het eiland te komen. Welke eilanden Spanje verder heeft, staat in het overzicht van de Spaanse eilanden, en hun ligging ten opzichte van het vasteland laat de kaart van Spanje zien.

Het openbaar vervoer op het eiland begint bij de Estació Intermodal onder de plaça d'Espanya in Palma. Daar vertrekken metrolijn M1 en de treinen naar Inca, sa Pobla en Manacor, en daar beginnen ook de rood met gele bussen van de TIB, die de rest van het eiland bedienen; binnen Palma rijdt de EMT. Voor de planning is één ding belangrijk: de treinen rijden het binnenland in en niet langs de kust. Voor Cala Ratjada, Port de Pollença of een baai in het zuidoosten heb je een bus of een auto nodig.

De wegen lopen radiaal vanaf Palma, met de Via de Cintura als ringweg om de stad. De grootste afstand op het eiland is ongeveer honderd kilometer, maar in de Serra de Tramuntana zeggen die kilometers weinig over de reistijd, want de wegen zijn smal en bochtig en er rijden veel wielrenners. Voor een rit naar Sa Calobra of naar Formentor trek je dus meer tijd uit dan de kaart suggereert.

Palma, waar bijna de helft van de eilandbewoners woont

Palma de Mallorca telde op 1 januari 2025 434.786 inwoners. Dat is ongeveer 45 procent van alle inwoners van het eiland en ruim acht keer zoveel als Calvià, dat met 53.793 inwoners de tweede gemeente is. Palma is ook het bestuurlijke centrum: de Consell de Mallorca en het parlement van de Balearen zitten er.

Onder islamitisch bestuur heette de stad Madina Mayurqa; in 1229 werd ze door de christelijke troepen veroverd. Het middeleeuwse stratenplan van het centrum is nog goed te volgen. Aan de zeekant staan de kathedraal, die iedereen La Seu noemt, en het paleis Almudaina, een Arabisch paleis dat na de verovering werd verbouwd en nog door de oude stadsmuur van het water wordt gescheiden. In het centrum liggen de gotische kerk Sant Francesc, met in de kloostergang het graf van de middeleeuwse geleerde Ramon Llull, het Museu de Mallorca en het Gran Hotel, een van de bekendste gebouwen van het Mallorquijnse modernisme.

De baai van Palma is tegelijk het grootste hotelgebied van het eiland. Ten oosten van de stad ligt Playa de Palma, met een strand van kilometers lang en een boulevard vol voorzieningen; ten westen liggen de badplaatsen van de gemeente Calvià, waaronder Magaluf. Hoe Palma zich verhoudt tot de grote steden op het vasteland, staat in het overzicht van steden in Spanje.

Droge steenbouw: waarom de Serra de Tramuntana werelderfgoed is

De Unesco plaatste de Serra de Tramuntana op 29 juni 2011 op de werelderfgoedlijst, in de categorie cultureel landschap. De aanleiding is niet het uitzicht, maar wat mensen er eeuwenlang hebben gebouwd: terrassen, muren, kanalen en waterbekkens, aangelegd in pedra en sec, droge steen zonder specie.

Het Consorci Serra de Tramuntana, dat het gebied voor de Consell de Mallorca beheert, noemt drie criteria waarop de inschrijving rust. Het eerste is de uitwisseling tussen de islamitische en de christelijke cultuur. De Arabische manier om water te verdelen werd vanaf de dertiende eeuw gecombineerd met de verdeling van grond door de christelijke veroveraars, en samen leverde dat een landbouwlandschap van terrassen op, met aanvoerkanalen, boomgaarden en olijfgaarden. Die percelen lagen eerst bij kleine boerenbedrijven en later bij grote landgoederen die possessions heten. Het tweede criterium gaat over datzelfde terrassenlandschap als voorbeeld van een belangrijke fase in de geschiedenis, met zijn gespecialiseerde stelsel van kanalen, greppels en waterreservoirs. Het derde gaat over de aanpassing aan een moeilijke omgeving: met weinig water en veel steen werd een gebied toch geschikt gemaakt voor landbouw en bewoning.

De keten beslaat 1.070,9 vierkante kilometer, bijna dertig procent van het eiland; volgens de Consell de Mallorca is dat een van de uitgestrektste culturele werelderfgoedlandschappen ter wereld. Het gebied is ook als natuur beschermd: het Paratge Natural de la Serra de Tramuntana omvat 62.403 hectare land en 1.123 hectare zee, verdeeld over twintig gemeenten. Daarbinnen liggen twee natuurmonumenten, de Fonts Ufanes en het Torrent de Pareis, de kloof die bij Sa Calobra in zee uitkomt.

De dorpen in de keten zijn klein en liggen aan smalle wegen. De Consell de Mallorca noemt Valldemossa een van de meest bezochte dorpen van Spanje: Frédéric Chopin en de schrijfster George Sand brachten daar een winter door in een cel van het kartuizerklooster. In Deià woonde de Britse schrijver Robert Graves. Sóller ligt in een vallei met sinaasappel- en citroenboomgaarden, en aan de andere kant van de bergrug ligt Port de Sóller in een vrijwel ronde baai. Bij Banyalbufar en Estellencs lopen de terrassen tot aan de kust, met wijnstokken en de kleine tomàtiga de ramellet. In het noordoosten eindigt de keten bij Pollença en het schiereiland Formentor, in het zuidwesten bij Port d'Andratx.

De spoorlijn van 1912 door de Serra d'Alfàbia

Sóller lag eeuwenlang achter de bergen. De vallei had een bloeiende handel in sinaasappels, maar alles moest over de hoge Coll de Sóller naar Palma. Op initiatief van de Sóllerse ondernemer Jeroni Estades begon op 3 juni 1907 de aanleg van een spoorlijn, met als grootste werk een tunnel van 2.856 meter door de Serra d'Alfàbia. Op 16 april 1912 ging de lijn officieel open, en op 4 oktober 1913 volgde de tram tussen Sóller en de haven: 4.868 meter en de eerste elektrische tramlijn van Mallorca.

Beide rijden nog, nu vooral voor bezoekers. De trein gaat tussen Palma en Sóller door dertien tunnels en is in handen van Ferrocarril de Sóller, een particulier bedrijf met voornamelijk Sóllerse aandeelhouders. Het stationsgebouw in Sóller dateert uit 1606 en bevat een tentoonstelling met werk van Miró en Picasso.

De Ruta de Pedra en Sec, de lange wandelroute door de keten

Door de bergen loopt de GR 221, de Ruta de Pedra en Sec, die de oude gemetselde paden tussen de dorpen gebruikt. Van de 183,3 kilometer gemarkeerde route hoort 102,3 kilometer bij de hoofdroute, in etappes tussen de Coll de sa Gremola en la Trapa, tussen Estellencs en Esporles en tussen Deià en Port de Pollença; de overige kilometers zijn zijtakken, onder andere naar het Castell d'Alaró en naar het landgoed Raixa. Het hoogste punt van de route is de Coll de ses Cases de Neu, iets boven 1.200 meter. Langs de route staan berghutten, en door het milde klimaat is de route het grootste deel van het jaar begaanbaar. De maandcijfers staan in het artikel over het weer en klimaat op Mallorca.

Wijn, amandelen en marktdorpen in Es Raiguer en Es Pla

Achter de bergen begint het landbouwland. De wijnstreek van de oorsprongsbenaming Binissalem ligt daar op 70 tot 140 meter hoogte, met de Serra de Tramuntana als scherm tegen vorst en koude noordenwind. De benaming werd in 1990 erkend, na een eerste aanvraag in 1973, en beslaat 154,75 vierkante kilometer in de gemeenten Binissalem, Consell, Santa Maria del Camí, Sencelles en Santa Eugènia. Het consejo regulador, dat de benaming beheert, werkt met eigen druivensoorten: Manto Negro, Callet en Gorgollassa voor rode wijn, Moll, ook Prensal Blanc genoemd, en Giró Ros voor witte.

Die wijnbouw is er bijna niet meer geweest. In 1891 voerde Mallorca nog bijna vijftig miljoen liter wijn uit, vooral naar Frankrijk en het Spaanse vasteland. In datzelfde jaar bereikte de druifluis het eiland en vernietigde de wijngaarden. De belangrijkste bron van inkomsten verdween, en tussen 1891 en 1895 vertrokken veel mensen uit de dorpen waar de wijnbouw het zwaarst woog. Een aantal inheemse druivensoorten verdween toen, of bleef alleen op kleine schaal over. Pas aan het eind van de jaren tachtig kwam de sector weer op gang.

De wijnstok deelt het land met amandel-, johannesbrood-, vijgen- en olijfbomen. Inca is met 36.262 inwoners de grootste plaats van Es Raiguer en het eindpunt van de treinlijn uit Palma. Verder naar het oosten ligt Manacor, met 49.153 inwoners de derde gemeente van het eiland, bekend om zijn kunstperels en meubels en de geboortestad van tennisser Rafael Nadal.

Kalksteen aan de oostkust: calas en de grotten van Porto Cristo

De oostkant van Mallorca bestaat uit kalksteen. Regenwater lost kalk op, waardoor in de loop van miljoenen jaren grotten zijn ontstaan, en aan de kust hebben de monden van korte beken smalle inhammen uitgesneden. Op korte afstand van elkaar liggen daarom brede zandstranden, zoals bij Cala Millor, en kleine baaien tussen de rotsen.

Bij Porto Cristo liggen de Coves del Drac, de bekendste grotten van het eiland. De gangen strekken zich over ongeveer 1.200 meter uit en liggen op het diepste punt 25 meter onder het oppervlak. Het gesteente bestaat uit kalk die tussen 11 en 5,3 miljoen jaar geleden werd gevormd uit koraalriffen en schelpen, in een periode waarin het water van de Middellandse Zee veel warmer was. In de grot ligt het Martelmeer, genoemd naar de Franse speleoloog Édouard Alfred Martel, die de ruimte in september 1896 met zijn collega Louis Armand ontdekte. Sinds 1935 is de grot elektrisch verlicht, naar een ontwerp van de Catalaanse ingenieur Carles Buïgas, en bij elk bezoek wordt op het meer kort live muziek gespeeld. De beheerder meldde bij het schrijven van deze pagina dat de boottocht over het meer tijdelijk niet mogelijk is; controleer voor een bezoek of dat onderdeel weer doorgaat.

Verder naar het zuiden, in de gemeente Santanyí, ligt natuurpark Mondragó, sinds 1992 beschermd: 766 hectare rond twee zandbaaien, waarvan 95 hectare publiek bezit is en de rest particulier land. Behalve de baaien zijn de muren van droge steen te zien, de hutten van de kleine pachters en de resten van kalkovens en houtskoolplaatsen. Welke stranden in de rest van het land hiermee te vergelijken zijn, staat in het overzicht van de mooiste stranden van Spanje.

Beschermde duinen bij Es Trenc en het moeras van s'Albufera

Twee natuurgebieden laten zien hoe de kust eruitzag voordat er hotels kwamen. Es Trenc in het zuiden hoort bij het natuurpark Es Trenc-Salobrar de Campos, dat tussen sa Ràpita en de Colònia de Sant Jordi 1.441 hectare land en 2.327 hectare zee beschermt. Achter het strand liggen duinenrijen, pijn- en jeneverbomen en een zoutmoeras, en in het water groeien velden Posidonia oceanica, het zeegras dat het zand op zijn plek houdt. Er staat geen hotelrij achter het strand: je parkeert op een aangewezen terrein of komt met de bus naar sa Ràpita of de Colònia de Sant Jordi, wat de parkbeheerder ook aanraadt.

Aan de noordkust, in de gemeenten Muro en sa Pobla, ligt s'Albufera, met 2.036 hectare het grootste moerasgebied van de Balearen. Het is sinds 28 januari 1988 natuurpark en staat op de lijst van internationaal belangrijke wetlands van het Ramsarverdrag. Je komt er te voet of op de fiets binnen, over de pont dels Anglesos aan de weg tussen Alcúdia en Artà, vlak achter het strand van Muro en op een paar kilometer van Can Picafort. Een deel van het gebied ontstond al miljoenen jaren geleden; het moeras zoals het er nu ligt is jonger dan 100.000 jaar, en de duinen aan de rand zijn ongeveer 10.000 jaar oud.

Op het land heeft Mallorca geen nationaal park. Het enige nationale park van de Balearen ligt ten zuiden van het eiland, bij het eilandje Cabrera, en bestaat vooral uit zee. De parken op het vasteland staan in het overzicht van nationale parken in Spanje.

Fietsen, wandelen en de drukte in de zomermaanden

Buiten het strandseizoen komen vooral fietsers en wandelaars naar Mallorca. De Consell de Mallorca noemt het eiland een van de belangrijkste wielerbestemmingen ter wereld, en in het voorjaar rijden er groepen over de bergwegen van de Serra de Tramuntana. In dezelfde periode zijn de etappes van de GR 221 goed te lopen. Wie dan met de auto door de keten rijdt, deelt de smalle wegen met die groepen en met de lijnbussen.

Hoe druk het in de zomermaanden wordt, is te zien aan de maatregelen die het eilandbestuur neemt. Voor het schiereiland Formentor geldt tussen 1 juni en 30 oktober een verbod voor auto's van 10.00 tot 22.00 uur, in twee zones: van Port de Pollença naar het strand van Formentor en van dat strand naar de vuurtoren. In die uren kom je er met de pendelbus, op de fiets of te voet; openbaar vervoer, hulpdiensten en voertuigen met een vergunning mogen wel doorrijden. In 2024 schreef het eilandbestuur 1.175 boetes uit aan auto's die er zonder toestemming reden. De regeling is er op verzoek van de gemeente Pollença uitgebreid tot eind oktober, dus controleer voor een bezoek buiten de zomer hoe het dat jaar geregeld is.

Plaatsen en bezienswaardigheden

• Palma de Mallorca · Hoofdstad van Mallorca en de Balearen, met een groot historisch centrum aan zee en elf badplekken binnen de gemeente.
• Alcúdia · Ommuurde stad in het noordoosten van Mallorca, met de Romeinse stad Pollentia ernaast en Port d'Alcúdia aan het strand.
• Cala Millor · Badplaats aan de oostkust van Mallorca met een recht strand van ongeveer twee kilometer, verdeeld over twee gemeenten.
• Magaluf · Badplaats in de gemeente Calvià op Mallorca, met een uitgaansgebied waarvoor sinds 2020 een Balearisch decreet eigen regels bevat.
• Port de Sóller · Havenplaats van Sóller aan de noordwestkust van Mallorca, vier kilometer van het dorp en bereikbaar met de tram.
• Sóller · Bergdorp in een dal van de Serra de Tramuntana op Mallorca, bereikbaar met een historische houten trein vanuit Palma.
• Valldemossa · Bergdorp in de Serra de Tramuntana rond een voormalig kartuizerklooster, waar Chopin en George Sand een winter doorbrachten.
• Deià · Bergdorp op olijfterrassen aan de noordwestkust van Mallorca, bekend van het huis van Robert Graves.
• Pollença · Dorp in het noorden van Mallorca met een trap van 365 treden, een zondagsmarkt van ongeveer 300 kramen en een gespeeld gevecht tegen moren.
• Port de Pollença · Badplaats aan de baai van Pollença, met promenade, zeilclub en de bochtige weg naar de vuurtoren van Formentor.
• Cala d'Or · Aangelegde badplaats aan de zuidoostkust van Mallorca, met een reeks kleine baaien en een fort uit 1730.
• Santanyí · Gemeente in het zuidoosten van Mallorca met een dorp in het binnenland en kustkernen als Cala d'Or, Portopetro en Cala Figuera.
• Playa de Palma · Strand van ruim 4,5 kilometer aan de baai van Palma, tussen Can Pastilla en s'Arenal, met genummerde strandkiosken en een alcoholdecreet.
• Can Picafort · Badplaats aan de baai van Alcúdia, gegroeid uit een vissersdorp en omringd door twee beschermde natuurgebieden.
• Port d'Andratx · Natuurlijke haven in het zuidwesten van Mallorca met een zeilclub, een vismarkt en uitzicht op het natuurpark sa Dragonera.
• Cala Ratjada · De grootste kern van de gemeente Capdepera, op de oostpunt van Mallorca, met vier stranden in de buurt.
• Es Trenc · Een zandstrand met duinen en zoutmoeras aan de zuidkust van Mallorca, beschermd als natuurpark en bereikbaar via aangewezen parkeerterreinen.
• Formentor · Het schiereiland in het noordoosten van Mallorca, met een strand, een vuurtoren en een weg vol beperkingen.
• Serra de Tramuntana · Bergketen van ongeveer negentig kilometer op Mallorca, werelderfgoed sinds 2011, met bergdorpen, een historische trein en wandelroutes.

Veelgestelde vragen