Costa Brava, de rotskust van de provincie Girona

Van de monding van de Tordera tot Portbou

De Costa Brava is de kust van de provincie Girona, in het noordoosten van Catalonië. De streek begint bij de monding van de rivier Tordera, bij Blanes, en loopt door tot Portbou aan de Frans-Spaanse grens. Het toeristisch patronaat van de provincie houdt daarvoor ongeveer tweehonderd kilometer kustlijn aan. Drie comarques liggen aan zee: la Selva in het zuiden, de Baix Empordà in het midden en de Alt Empordà in het noorden. Waar deze kust ligt ten opzichte van de andere kuststreken van het land, zie je op de kaart van Spanje en in het overzicht van bestemmingen in Spanje.

De naam is een stuk jonger dan de kust. De Gironese journalist Ferran Agulló bracht hem in omloop in een artikel in de Catalaanse krant La Veu de Catalunya; over het jaar lopen de bronnen uiteen tussen 1905 en september 1908. Brava betekent ruw of wild, en Agulló doelde op het rotsige stuk kust tussen de Tordera en Banyuls, net over de Franse grens. In 1965 kreeg de benaming een officiële status, en sindsdien is het de merknaam waaronder de streek bij reizigers bekendstaat.

De vorm van de kust volgt de bergmassieven die hier tot aan zee doorlopen. In het noorden eindigen de Albera en het schiereiland Cap de Creus in de zee, in het midden ligt het kalkmassief van het Montgrí, en in het zuiden reiken de Gavarres en de Cadiretes tot vlak bij het water. Waar zo'n massief de kust raakt, bestaat die uit kliffen met kleine baaien ertussen. Bij de riviermondingen ligt juist lang zandstrand: de Muga komt uit bij Empuriabrava, de Fluvià bij Sant Pere Pescador, de Ter bij l'Estartit en de Tordera bij Blanes. Twee plaatsen die dicht bij elkaar liggen, kunnen daardoor een heel ander strand hebben: op de ene plek een inham tussen de rotsen, op de andere kilometers zand. Hoe die baaien zich verhouden tot de stranden elders in Spanje, lees je in het overzicht van de mooiste stranden van Spanje.

De drie delen waaruit de kust bestaat

De Costa Brava valt uiteen in drie delen. Ze verschillen in landschap, in bereikbaarheid en in het soort badplaats dat er ligt.

Het zuidelijke deel ligt in la Selva en telt drie plaatsen. Blanes is de zuidelijkste en de enige plaats aan dit stuk kust met een eigen treinstation; op de klif boven het stadje ligt de botanische tuin Marimurtra, aangelegd door de Duitse zakenman Carl Faust. Lloret de Mar heeft de grootste hotelstrook van de drie. Tossa de Mar is de kleinste en heeft de Vila Vella, de ommuurde middeleeuwse kern op de rots naast het strand.

Het middendeel is de Baix Empordà, de kust van de kleine baaien. Tussen Sant Feliu de Guíxols en l'Estartit wisselen pijnbossen, rotspunten en inhammen elkaar tientallen kilometers lang af. Platja d'Aro heeft hier een aaneengesloten zandstrand met hotels en appartementen erlangs, terwijl Calella de Palafrugell en Begur dorpen zijn gebleven, met huizen op de helling boven het water.

Het noordelijke deel, de Alt Empordà, begint bij de golf van Roses, de enige grote bocht in deze kustlijn. Roses ligt aan de noordpunt van die golf en heeft een vissershaven en een zestiende-eeuwse vesting. Verderop langs dezelfde golf ligt Empuriabrava, een woonwijk met ongeveer 24 kilometer vaarkanalen. Voorbij Roses houdt de golf op en begint het schiereiland Cap de Creus, met Cadaqués aan de buitenkant, achter een bergpas. Daarna volgen Llançà, Colera en Portbou, de laatste plaatsen voor de grens.

De hotelbouw tussen 1926 en 1985

Tot aan de Eerste Wereldoorlog was dit een kust met kleine vakantieplaatsen voor mensen uit de eigen streek. In 1926 openden de eerste hotels in Tossa de Mar en Lloret de Mar, en begon de aanleg van de badplaats s'Agaró. De grote groei kwam daarna. De Gran Enciclopèdia Catalana telt voor 1953 87 hotels aan deze kust, voor 1956 al 220 met ruim vierduizend kamers, en voor 1961 538 hotels met 22.188 bedden. In 1985 waren het er 674 met 68.298 bedden, naast ruim 92.000 appartementen. Die bouw concentreerde zich in Blanes, Lloret de Mar en Tossa de Mar, en dat verklaart waarom juist het zuidelijke deel er nu anders uitziet dan de baaien verderop.

Aankomst via Girona, Barcelona en de AP-7

De dichtstbijzijnde luchthaven is Girona-Costa Brava, even ten zuidwesten van de stad Girona. Aena noemt voor die luchthaven buslijnen naar Girona, naar Barcelona en naar andere bestemmingen in de omgeving, zodat je er ook zonder huurauto wegkomt. Barcelona-El Prat heeft veel meer verbindingen, maar ligt aan de zuidkant van Barcelona en dus een flink stuk verder van deze kust.

Over de weg loopt de AP-7 van Barcelona via Girona naar de Franse grens, een eind landinwaarts. Vanaf die snelweg gaan provinciale wegen naar de kustplaatsen, en in het middendeel zijn dat bochtige wegen over de heuvels.

De spoorlijn loopt landinwaarts

Langs het grootste deel van de Costa Brava rijdt geen trein. De voorstadslijn R1 van Rodalies de Catalunya volgt de kust ten noorden van Barcelona en komt tot Blanes; daarna buigt hij landinwaarts af. De doorgaande lijn naar Frankrijk ligt in de vlakte achter de kustmassieven, via Girona en Figueres, en raakt de zee pas weer bij Llançà, Colera en Portbou. De hele Baix Empordà, van Sant Feliu de Guíxols tot l'Estartit, heeft daardoor geen station.

Het ontbreken van een spoorlijn komt niet door een recente sluiting. Ook de oude lijn die hier heeft gelegen, liep van de kust het binnenland in en niet langs het water: van het spoor tussen Sant Feliu de Guíxols en Girona is een fietspad gemaakt, de Via Verda Carrilet II, 41,9 kilometer lang. Voor het middendeel van de Costa Brava ben je dus aangewezen op een auto of op de streekbussen, en dat is iets om mee te wegen voordat je een hotel in een afgelegen baai boekt.

Empúries, waar een Griekse en een Romeinse stad naast elkaar liggen

Aan de zuidkant van de golf van Roses, bij het plaatsje l'Escala, ligt Empúries. In de zesde eeuw voor Christus vestigden Griekse kolonisten zich op een eilandje voor de kust, op de plek van het huidige dorp Sant Martí d'Empúries; die eerste nederzetting heet de Palaiàpolis, de oude stad. Later verhuisde de kolonie naar het vasteland ernaast, waar de Neàpolis ontstond.

In 218 voor Christus gebruikten Romeinse troepen de haven van Empúries als toegangspoort tot het schiereiland, in hun oorlog tegen Carthago. Naast de Griekse stad bouwden zij een eigen stad, Emporiae. Volgens de erfgoeddienst van de Generalitat is Empúries de enige vindplaats op het Iberisch Schiereiland waar de resten van een Griekse en een Romeinse stad naast elkaar liggen. Het terrein grenst aan zee en is als archeologisch museum ingericht.

Roses heeft een vergelijkbare oorsprong, al is die minder zeker. Klassieke bronnen schrijven de stichting toe aan Grieken van Rhodos in de achtste eeuw voor Christus, waar de oude naam Rhode vandaan zou komen; waarschijnlijker is een stichting door Grieken uit Massalia, het huidige Marseille, in de vijfde eeuw voor Christus. De middeleeuwse stad die er later ontstond, kreeg tussen 1543 en 1553 in opdracht van keizer Karel V een vijfhoekige vestingmuur, de Ciutadella, die er nog steeds staat.

Piraten, wachttorens en de ommuurde kern van Tossa

Deze kust lag eeuwenlang open voor aanvallen vanaf zee. Dorpen bouwden wachttorens en muren, en veel kernen lagen bewust een eind van het water af. Van die verdedigingswerken is in Tossa de Mar het meest bewaard gebleven: de Vila Vella heeft een muur van ongeveer driehonderd meter omtrek met zeven ronde torens. Het eerste bouwwerk dateert uit het eind van de twaalfde eeuw, de grote herbouw uit de veertiende. In 1931 werd het geheel tot nationaal historisch-artistiek monument verklaard, en het geldt als de enige versterkte middeleeuwse nederzetting die aan de Catalaanse kust bewaard is gebleven.

De drie musea van de Dalí-driehoek

De Fundació Gala-Salvador Dalí beheert drie musea, die zij samen de Dalí-driehoek noemt. Het Teatre-Museu Dalí in Figueres is het grootste van de drie en is ingericht in het voormalige gemeentetheater van de stad. Het tweede is het huis van de schilder in Portlligat, een baai naast Cadaqués. Het derde is het kasteel dat hij voor zijn vrouw Gala inrichtte in Púbol, landinwaarts in de Baix Empordà.

Van de drie ligt alleen Portlligat aan zee. Cadaqués was lange tijd slecht bereikbaar: het dorp ligt aan de buitenkant van het schiereiland Cap de Creus, achter een bergpas, op ruim twee uur rijden van Barcelona. Door die afgelegen ligging bleven in het Catalaans van het dorp oude taalvormen bewaard. Dalí kwam er als kind. Het dorp telde in 2018 iets meer dan 2.700 inwoners.

Cap de Creus, de Medes-eilanden en de Aiguamolls

Drie natuurparken beslaan een flink deel van deze kust. Cap de Creus werd beschermd bij de Catalaanse wet 4/1998 van 12 maart, al waren de eerste voorstellen daarvoor al in 1976 gedaan. Het landdeel van het park meet 8.769,5 hectare; daarnaast hoort een zeegebied langs de kaap bij het park. De kaap zelf geldt als het oostelijkste punt van het Iberisch Schiereiland.

Zuidelijker ligt het Parc Natural del Montgrí, les Illes Medes i el Baix Ter, dat in 2010 werd ingesteld en zich uitstrekt van l'Escala tot Pals. Het landdeel meet 6.149 hectare en het zeedeel 2.039 hectare. De Illes Medes zelf vormen een integraal reservaat van 22,94 hectare, met daaromheen een deelreservaat in zee van 100,56 hectare: daar gelden de strengste regels. Vanuit l'Estartit varen boten met duikers naar de eilanden.

Het derde park zijn de Aiguamolls de l'Empordà, de moerassen in de golf van Roses tussen de mondingen van de Fluvià en de Muga. Het gebied werd op 28 oktober 1983 beschermd bij wet 21/1983 en meet 4.722,7 hectare, waarvan ruim 824 hectare integraal reservaat. Er zijn 329 vogelsoorten vastgesteld, waarvan er 82 regelmatig broeden. Het grootste deel van het park ligt in de gemeente Castelló d'Empúries, waar ook de vaarwijk Empuriabrava onder valt; tachtig procent van de grond is particulier bezit.

Alle drie zijn een parc natural, een beschermingsvorm die het Catalaanse parlement bij wet toekent. Een nationaal park is iets anders: die status wordt op rijksniveau toegekend en geldt voor een beperkt aantal gebieden in het hele land. Welke dat zijn, staat in het overzicht van nationale parken in Spanje.

De vissershaven van Palamós en de havaneres van Calella

Naast het toerisme is er aan deze kust nog beroepsvisserij. In Palamós vaart een vissersvloot uit, en het Museu de la Pesca aan de haven organiseert bezoeken aan de visafslag en aan de schepen zelf. Het bekendste product van die vloot is de rode garnaal van Palamós, de gamba de Palamós. Een keurmerk van de vissersgilde en van de producentenorganisatie OPP-91 legt de herkomst vast en koppelt die aan afspraken over vangstseizoenen en gesloten perioden.

Bij Roses stond elBulli, het restaurant van Ferran Adrià. Zijn stichting heeft van het voormalige restaurant het museum elBulli1846 gemaakt.

In Calella de Palafrugell leeft een andere traditie van de kust voort. De havanera is een liedvorm die in de negentiende eeuw vanuit Cuba naar de Catalaanse kust kwam, en die hier in de kroegen werd gezongen. In 1966 kwamen zangers bijeen in de taverne Can Batlle; daaruit groeide de Cantada d'Havaneres, die sindsdien op de eerste zaterdag van juli wordt gehouden, met zang vanaf het water en vanaf het strandje van het dorp.

Het seizoen, de drukte en de tramuntana

Juli en augustus zijn het hoogseizoen, en in de kleine plaatsen is het verschil met de rest van het jaar groot. In Cadaqués kunnen er in die weken tot tien keer zoveel mensen zijn als het dorp inwoners heeft. Mei, juni en september zijn rustiger. De maandcijfers voor temperatuur, zeewater en neerslag staan op de pagina over het weer en klimaat aan de Costa Brava.

Eén weerverschijnsel is kenmerkend voor het noorden van deze kust: de tramuntana. Dat is een koude noordenwind die vooral in de winter waait en die in de Empordà en rond Cap de Creus het hardst aankomt. Daar worden snelheden rond honderd kilometer per uur gehaald. De lucht is bij zo'n wind opvallend helder, en op zee ontstaat zware deining. Dezelfde noordenwind bereikt ook de Balearen, waar hij op Menorca en langs de noordkust van Mallorca het sterkst is.

Deze kust is er één van vier in Catalonië. Tussen Barcelona en Blanes ligt de Costa del Maresme, en ten zuiden van de stad volgen de Costa del Garraf en de Costa Dorada. Wil je de Catalaanse kusten op weer vergelijken, dan staan de maandcijfers voor het zuiden van de regio op de pagina over het weer aan de Costa Dorada, en het volledige overzicht bij de Spaanse kusten.

Plaatsen en bezienswaardigheden

• Lloret de Mar · Kustplaats met ruim 41.900 inwoners aan de Costa Brava, met een route langs zeven stranden en baaien en een modernistische begraafplaats.
• Tossa de Mar · Kustplaats van ruim 6.300 inwoners met de ommuurde Vila Vella, een museum voor moderne kunst en twee kustpaden vanaf het centrum.
• Blanes · Bij de rots Sa Palomera begint de Costa Brava: Blanes is een vissersplaats met een botanische tuin op de klif.
• Calella de Palafrugell · Kustkern van Palafrugell met acht kleine baaien, een oud kustpad langs de rotsen en de havaneres in juli.
• Cadaqués · Wit vissersdorp achter een bergpas op Cap de Creus, met het huis van Dalí in de buurbaai Portlligat.
• Roses · Stad aan de Golf van Roses met resten van een Griekse kolonie, een zestiende-eeuws fort en cala's in het natuurpark Cap de Creus.
• L'Estartit · Kustdorp aan de Costa Brava met een strand van ruim vijf kilometer en een beschermd zeereservaat voor de kust.
• Platja d'Aro · Badplaats aan de Costa Brava met een stad voor winkels en uitgaan, een middeleeuws dorp op de heuvel en het ontworpen S'Agaró.
• Begur · Dorp op het Massís de Begur, met acht afzonderlijke baaien lager aan de Costa Brava.
• Palamós · Vissershaven en gemeente aan de Costa Brava, met een museum over de visserij, stadsstranden en een kustpad.
• Sant Feliu de Guíxols · Een Catalaanse havenstad aan de Costa Brava met een klooster in het centrum, een boulevard langs de baai en een groot zomerfestival.
• Empuriabrava · Aangelegde woonmarina aan de Golf van Roses, met kanalen tot aan de voordeur en een natuurpark ernaast.

Veelgestelde vragen