Spaanse tradities en feesten

Drie lagen in de feestkalender

De feestkalender van Spanje, een onderdeel van de Spaanse cultuur, heeft drie lagen. Een klein deel geldt voor het hele land, een groter deel stellen de autonome gemeenschappen vast, en daarbovenop kiest elke gemeente zelf een paar dagen. Een feest van de plaatselijke laag vind je niet vanzelf in de volgende stad terug.

In 2026 zijn acht dagen in alle zeventien autonome gemeenschappen en in Ceuta en Melilla vrij: 1 januari, 6 januari, Goede Vrijdag (3 april), 1 mei, 15 augustus, 12 oktober, 8 december en 25 december. De rest verschilt per gemeenschap. Witte Donderdag is in alle gemeenschappen behalve Catalonië en Valencia vrij, 19 maart (Sint-Jozef) in vijf gemeenschappen, Tweede Paasdag in zeven en Sint-Jan op 24 juni in drie. De meeste gemeenschappen hebben bovendien een eigen dag, zoals 28 februari in Andalusië en 11 september in Catalonië.

De wet telt twaalf landelijke en regionale feestdagen en laat de gemeente daar tot twee plaatselijke dagen aan toevoegen, op grond van wat bij die gemeente van oudsher hoort. Het totaal komt daarmee uit op hoogstens veertien betaalde vrije dagen per jaar die niet hoeven te worden ingehaald. Las Fallas, San Fermín, de Feria de Abril en La Tomatina staan niet op de landelijke lijst. Het zijn feesten van één stad of dorp, en het programma van San Fermín geeft bijvoorbeeld de gemeente Pamplona uit.

Feesten die met Pasen meeschuiven

Drie bekende tradities hebben geen vaste datum, omdat ze aan Pasen hangen: het carnaval, Semana Santa en El Rocío. Het Carnaval van Tenerife in Santa Cruz heeft daardoor elk jaar andere data. Het bestaat uit wedstrijden van murgas (muzikale gezelschappen), comparsas (dansgroepen) en rondallas, de verkiezing van de koningin en een slotoptocht, en het eindigt op Aswoensdag met de Entierro de la Sardina, de begrafenis van de sardine.

Semana Santa is de Goede Week, van Palmzondag tot Paaszondag. De Spaanse bisschoppenconferentie noemt haar de kern van het kerkelijk jaar, met Palmzondag, Witte Donderdag, Goede Vrijdag, de paaswake en Paaszondag als vaste onderdelen. In de straten zie je processies van broederschappen met beelden uit het lijdensverhaal. Elke stad viert dat op eigen wijze, en in Sevilla hebben veel wijken een eigen broederschap, elk met een eigen dag in de week.

El Rocío is een romería, een bedevaart naar een heiligdom die tegelijk een volksfeest is. In het dorp El Rocío, in de gemeente Almonte, komen in de dagen voor Pinksteren volgens de gemeente meer dan honderd broederschappen bijeen. Het bekendste moment is op zondagavond, wanneer Almonteners over het hek rond het Mariabeeld springen om haar in processie rond te dragen. Op maandag rond het middaguur staat het beeld weer op zijn altaar.

Stadsfeesten in het voorjaar en de zomer

Las Fallas in Valencia heeft in het programma van 2026 een lange aanloop. Die begint op 22 februari, vanaf 1 maart is er elke dag om 14.00 uur een mascletà, vuurwerk op het stadhuisplein, en op 15 en 16 maart worden de fallas op straat geplaatst (plantà). Op 17 en 18 maart is er de ofrenda de flores, een bloemenoptocht, en op 19 maart worden de fallas verbrand: grote kunstwerken met figuren (ninots). Eén figuur, het ninot indultat, wordt op 15 maart door een publieksstem aangewezen en blijft gespaard. Die 19e is Sint-Jozef, in 2026 een vrije dag in de Comunitat Valenciana. UNESCO nam het feest in 2016 op in de lijst van immaterieel erfgoed.

In Pamplona loopt San Fermín, ook Sanfermines genoemd, volgens het programma van 2026 van het chupinazo op 6 juli om 12.00 uur tot Pobre de mí op 14 juli om middernacht. Elke ochtend van 7 tot 14 juli om 8.00 uur is er een encierro, waarbij zes stieren vanaf de Cuesta de Santo Domingo door de straten lopen. De Feria de Abril in Sevilla draait om casetas, tijdelijke tenten waar wordt gegeten, gedanst en gepraat. Volgens de toeristische dienst van de stad beslaat het terrein 450.000 vierkante meter met 1.052 casetas, en de meeste daarvan zijn privé, al zijn er ook openbare.

In Alcoy is Moros y Cristianos rond 23 april, de dag van Sint-Joris. Het feest bestaat uit een proclamatie, optochten en de Trilogía Festera. Op de dag van de alardo dragen de gezanten van beide partijen, Moren en Christenen, hun embajadas voor. De geschiedenis van die twee groepen op het schiereiland staat bij de Spaanse geschiedenis, en ook andere Valenciaanse plaatsen vieren Moros y Cristianos, zoals Ontinyent.

La Tomatina in Buñol is een tomatengevecht van een uur, van 12.00 tot 13.00 uur. De datum volgt een weekdagregel: de laatste woensdag van augustus, in 2026 dus 26 augustus. Las Fallas en San Fermín liggen daarentegen op vaste kalenderdagen.

Muziek, dans en menselijke torens per streek

Flamenco komt uit Andalusië, met sporen in Murcia en Extremadura, en bestaat volgens UNESCO uit zang (cante), gitaarspel (toque) en dans (baile). UNESCO nam flamenco in 2010 op in de lijst van immaterieel erfgoed. De vaste vormen binnen de flamenco heten palos. Uit dezelfde streek komen de sevillanas, een dans die naar Sevilla is genoemd.

Andere streken hebben eigen vormen. De jota wordt het sterkst met Aragón verbonden; de regering van Aragón beschermt haar sinds 2013 als cultureel erfgoed, en volgens hetzelfde erfgoedportaal heeft ze zich over heel Spanje verspreid. In Catalonië is de sardana een kringdans waarbij de dansers elkaar bij de hand houden en bewegen op de muziek van een cobla, een instrumentaal ensemble. Daar bouwen groepen ook castells, menselijke torens van zes tot tien verdiepingen hoog, tijdens jaarlijkse feesten op het plein voor het stadhuis. UNESCO nam de castells in 2010 op in de lijst, hetzelfde jaar als de flamenco.

De correfoc is een jonge traditie. Het is een Catalaanse vuurloop in de nacht, waarbij als duivels verklede deelnemers met vuurwerk een vaste route afleggen en het publiek de duivels achterna loopt, ze ontwijkt of juist onder hun vuur gaat staan. Volgens de gemeente Barcelona ontstond hij spontaan tijdens de Mercè van 1978, uit een geplande duivelsdans waar het publiek zich bij aansloot. Cobla, correfoc en castells zijn Catalaanse woorden, en welke talen er naast het Spaans in Spanje worden gesproken, staat bij het Spaans en de regionale talen.

Welke feesten bij welke gemeenschap horen

In de tabel staan de feesten en tradities uit dit overzicht die aan één gemeenschap zijn gebonden. Semana Santa, Driekoningen, Nochevieja en de gewoonten van alledag ontbreken, omdat ze in meerdere gemeenschappen voorkomen.

Een feest hoort niet bij een hele gemeenschap, maar bij een plaats of streek daarbinnen. Las Fallas zijn van de stad Valencia en La Tomatina van het dorp Buñol, en Moros y Cristianos wordt in meer Valenciaanse plaatsen gevierd dan alleen Alcoy. De jota is het omgekeerde geval: ze is Aragonees, maar volgens het erfgoedportaal van Aragón inmiddels in heel Spanje verspreid.

Gewoonten van alledag

Niet elke traditie heeft een datum. De werkdag is in Spanje vaak in tweeën gedeeld, met een middagpauze van tot twee uur voor een uitgebreide maaltijd, schrijft Agencia SINC. In die pauze past de siësta, de rust in de middag, en na de maaltijd de sobremesa, het blijven zitten aan tafel. Buiten de middag zijn er de tapascultuur, het eten van kleine gerechten, en el paseo, de wandeling door de straten van een dorp of stad.

Het botellón, buiten samen drinken, kent in Andalusië een eigen wet. De wet van 2006 over vrijetijdsactiviteiten in open ruimten laat gemeenten zones aanwijzen waar dat mag, en verbiedt alcoholgebruik door minderjarigen in die ruimten. Bruiloften en begrafenissen staan niet op de feestkalender, maar kennen wel eigen gebruiken. Die staan op aparte pagina's over de Spaanse bruiloft en de Spaanse begrafenisgebruiken.

Van 12 oktober tot Driekoningen

Na de zomer volgen meerdere landelijke dagen. Sinds een wet uit 1987 is 12 oktober de Fiesta Nacional de España; de herkomst en de naam van die dag staan bij Día de la Hispanidad. Op 8 december (Onbevlekte Ontvangenis) en 25 december is heel Spanje vrij. In december wordt de kerstloterij El Gordo getrokken, en Nochevieja, de laatste nacht van het jaar, heeft zijn eigen gewoonte met de twaalf druiven op oudjaar. Op 6 januari volgt Driekoningen in Spanje, dat in 2026 in alle gemeenschappen een vrije dag was. Welke feestdagen aan een heilige zijn gekoppeld, staat bij Spaanse feestdagen en heiligen.

Stierenvechten en de wet van 2013

Stierenvechten heeft een eigen landelijke wet. Wet 18/2013 noemt de tauromaquia cultureel erfgoed dat in heel Spanje bescherming verdient, en bepaalt dat de overheden haar behoud moeten garanderen. In de toelichting op dezelfde wet staat dat veel burgers zich zorgen maken over de behandeling van de dieren bij stierengevechten. Over stierenvechten verschillen de meningen in Spanje, en de wet erkent dat zelf.