Moros y Cristianos: het feest van Moren en Christenen in Alcoy en daarbuiten

Soort

Historisch spel met optochten en gevechtsdemonstraties

Bekendste plaats

Alcoy, provincie Alicante

Datum in Alcoy

Rond 24 april, drie dagen

Status Alcoy

Feest van internationaal toeristisch belang sinds 1980

Overkoepeling

Cultuur

Een middeleeuws spel dat in Alcoy zijn vorm kreeg

Moros y Cristianos zijn feesten waarin de Reconquista als spel wordt opgevoerd. De bekendste hoort bij de Spaanse tradities en feesten die elk jaar op vaste data terugkomen, maar het is geen enkel feest: het is een genre dat in tientallen plaatsen een eigen uitwerking kent. De Unión Nacional de Entidades Festeras de Moros y Cristianos (UNDEF) noemt als vroegste vermelding een opvoering in Lleida in 1150 bij het huwelijk van Ramon Berenguer IV met Petronila van Aragón. In de middeleeuwen waren zulke opvoeringen vooral iets van grote steden en werden ze door gilden georganiseerd.

De variant waar de meeste mensen aan denken, ontstond veel later in het noorden van de provincie Alicante. Daar kreeg het feest de grote optochten, de vele groepen met eigen kostuums en het schieten met voorlaadgeweren. UNDEF beschrijft dat Alcoy het feest in 1741 hervatte met gezantenspelen, na een onderbreking van enkele decennia, en dat het Levantijnse model zich in de negentiende eeuw verder ontwikkelde met musketten en militair getinte kostuums.

Drie dagen in Alcoy

Het feest van Alcoy eert Sint-Joris (Sant Jordi), de patroonheilige van de stad. Het duurt drie dagen rond 24 april; de toeristische dienst van Alcoy noemt voor 2027 de dagen van 24 tot en met 26 april. De drie dagen vormen samen de trilogía festera, en elke dag heeft een eigen karakter.

Een filà is een vereniging van feestvierders in uniform, ingedeeld bij de Moren of de Christenen. Alle groepen lopen mee in de entrada, een optocht die de verzameling van krachten uitbeeldt, en bij de alardo wordt de strijd met musketten nagespeeld. Een embajada is een onderhandeling tussen beide partijen vlak voor die strijd.

Bron: Asociación de San Jorge: actos festeros

Het verhaal van 1276: wat legende is en wat vaststaat

Volgens de overlevering die de toeristische dienst van Alcoy weergeeft, werd Sint-Joris in 1276 patroon van de stad na moslimopstanden in de streek. In het verhaal grijpt de heilige in bij een gevecht om de pas gevestigde christelijke bevolking te verdedigen, waarbij de Moorse leider Al-Azraq sneuvelt. Dat is overlevering en geen gedocumenteerd gevechtsverslag; het spel vertelt het verhaal na en bewijst het niet.

Het feest zelf is wel te volgen. In 1980 werd het uitgeroepen tot feest van internationaal toeristisch belang, en Alcoy geldt als het voorbeeld voor de feesten in de rest van de Comunitat Valenciana. Dat Moren en Christenen in het spel tegenover elkaar staan, zegt weinig over de bevolking van nu: de groepen zijn verenigingen van inwoners die het feest zelf dragen.

Waar nog meer Moros y Cristianos worden gevierd

Volgens UNDEF vierden in 1985 al 220 gemeenten in 21 Spaanse provincies een vorm van het feest, en het genre kwam ook in Mexico (Nombre de Dios, vanaf 1532), Frankrijk en Italië voor. De oudste Levantijnse feesten liggen rond Alcoy, in de comarca's de Alcoià, el Comtat en de Alto Vinalopó. De data en de aard verschillen van plaats tot plaats, en elke plaats heeft eigen heiligen, namen en muziek.

Wie Spaanse feesten wil vergelijken, ziet het verschil met Las Fallas in Valencia, dat draait om gebouwde figuren en vuur, en met Semana Santa, waar de processie het hele feest is. Moros y Cristianos hebben meer weg van een stadstoneel dat een hele plaats inneemt.

Veelgestelde vragen