Praktische informatie over Spanje

Euro, 230 volt en 112: wat je niet apart hoeft te regelen

Spanje gebruikt de euro, dus je hoeft geen geld te wisselen en prijzen zijn direct met Nederlandse te vergelijken. Voor contant geld geldt wel een wettelijke grens. Een bedrag van 1.000 euro of meer mag niet contant worden betaald zodra een van de partijen als ondernemer of beroepsuitoefenaar handelt, en daar vallen een hotelrekening, een huurauto en een reparatie onder. Die grens ligt op 10.000 euro wanneer de betaler een particulier is die kan aantonen dat hij zijn fiscale woonplaats buiten Spanje heeft en zelf niet beroepsmatig handelt, wat voor een Nederlandse vakantieganger doorgaans opgaat. Beide bedragen staan in de Spaanse wet tegen belastingfraude van 2021. Hoeveel contant geld je in de praktijk nodig hebt en welke kaarten worden aangenomen, staat bij geld en betalen in Spanje.

De stroomvoorziening vraagt geen voorbereiding. Het Spaanse reglement voor laagspanning schrijft 230 volt tussen fase en nul voor bij een netfrequentie van 50 hertz, dezelfde waarden waarop Nederlandse apparaten zijn gebouwd. Een spanningsomvormer heb je daarom niet nodig. Over de stopcontacten zelf lees je meer bij stroom en stekkers in Spanje.

Je telefoon werkt in Spanje op je Nederlandse abonnement. De Europese roamingregels uit verordening (EU) 2022/612 laten je binnen de Unie bellen, sms'en en internetten tegen je thuistarief; hetzelfde geldt voor IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. Het bereik buiten de steden en de vraag of een Spaanse simkaart bij een lang verblijf voordeliger uitpakt, komen aan de orde bij mobiel internet in Spanje.

In nood bel je 112. Dat is sinds 1991 het gemeenschappelijke Europese noodnummer, het werkt in alle lidstaten en bellen is gratis, van een vaste telefoon en van een mobiel. Voor zorg die niet acuut is, geldt de Europese ziekteverzekeringskaart: die geeft tijdens een tijdelijk verblijf recht op de zorg die medisch nodig is, maar niet op een reis die juist voor een behandeling wordt gemaakt. Hoe het Spaanse stelsel is opgebouwd en waarvoor je bij de apotheek terechtkomt, staat bij zorg en apotheek in Spanje. Gaat het om diefstal of om verlies van je papieren, dan doe je aangifte bij de politie, en wat daarbij komt kijken staat bij veiligheid in Spanje.

Waarom veel praktische regels per regio verschillen

Een praktische vraag over Spanje heeft vaak geen landelijk antwoord, en dat komt niet doordat de regels onduidelijk zijn. Ze worden op drie niveaus gemaakt. De staat stelt het kader vast, de zeventien autonome gemeenschappen vullen dat binnen hun bevoegdheden in, en de gemeente beslist over een deel van wat je in de straat tegenkomt. Welk niveau over een onderwerp gaat, bepaalt ook bij wie je het antwoord moet halen.

De winkeltijden laten het goed zien. De landelijke wet uit 2004 schrijft geen schema voor, maar een ondergrens: een autonome gemeenschap mag de wekelijkse openingsruimte van winkels niet beperken tot minder dan 90 uur, en winkels mogen op minstens zestien zon- en feestdagen per jaar open zijn, een aantal dat een gemeenschap tot niet lager dan tien mag terugbrengen. Welke zondagen dat zijn, bepaalt de gemeenschap; binnen die ruimte kiest elke winkelier zijn eigen uren. Daardoor sluit dezelfde keten in Madrid op een ander tijdstip dan in Sevilla. Wat dat voor een gewone winkeldag betekent, staat bij openingstijden en de siësta.

De feestdagen volgen dezelfde verdeling. Het Statuut van de Werknemers bepaalt dat er per jaar hoogstens veertien betaalde feestdagen zijn die niet hoeven te worden ingehaald, en dat twee daarvan lokaal zijn. Nieuwjaarsdag, 1 mei, 12 oktober en eerste kerstdag staan landelijk vast; de overige dagen vullen de gemeenschappen en de gemeenten in. Een stad kan daardoor op een gewone dinsdag vrij zijn terwijl dertig kilometer verderop iedereen werkt, en dat raakt winkels, banken en soms ook musea. Welke dagen waar gelden en welke feesten eraan vastzitten, staat bij de feestdagen in Spanje.

Voor wie met de auto komt, is de milieuzone het duidelijkste voorbeeld van gemeentelijke bevoegdheid. De Spaanse klimaatwet van 2021 verplicht gemeenten met meer dan 50.000 inwoners en de eilandgebieden tot een plan voor duurzame mobiliteit met daarin een zona de bajas emisiones, een zone met lage uitstoot, en die verplichting strekt zich uit tot gemeenten boven de 20.000 inwoners waar de grenswaarden voor luchtkwaliteit worden overschreden. Waar de zone precies ligt en wie erin mag rijden, bepaalt de gemeente zelf. De verkeersregels op de weg ernaartoe zijn juist landelijk; die staan bij de verkeersregels in Spanje.

De officiële tijd loopt voor op de zonnetijd

Spanje ligt grotendeels op de lengtegraden van Portugal en Groot-Brittannië, maar houdt de Midden-Europese tijd aan. De meridiaan van Greenwich doorkruist het land van de Aragonese Pyreneeën tot Castellón, en in Madrid is het toch even laat als in Berlijn. Dat gaat terug op 1940, toen Spanje de Midden-Europese tijd aannam om niet van de omringende landen af te wijken. Groot-Brittannië ging na de oorlog terug naar de eigen tijd, Spanje niet.

Het gevolg is een klok die voorloopt op de zon. Een parlementair rapport uit 2013 rekende het verschil voor: aan de oostkust scheelt de officiële tijd in de winter een uur met de zonnetijd en in de zomer twee uur, en in Galicië, dat verder naar het westen ligt, twee en drie uur. Nederland hoort in hetzelfde Midden-Europese blok, maar daar is het verschil kleiner, omdat Spanje westelijker ligt. In grote delen van Spanje gaat de zon dus later onder dan de klok suggereert, en dat werkt door in de uren waarop mensen eten en werken.

Datzelfde rapport legde twee mogelijke oplossingen naast elkaar: teruggaan naar de West-Europese tijdzone, wat volgens het rapport bij besluit kan en geen kosten meebrengt, of de werktijden zelf veranderen. Geen van beide is doorgevoerd, en voor een bezoeker blijft de uitkomst dat de werkdag en de maaltijden laat eindigen.

Binnen Spanje zit nog een tijdsverschil. In het hele land geldt de Midden-Europese tijd, UTC+1, behalve op de Canarische Eilanden, waar de klok een uur achterloopt op het vasteland. Het koninklijk besluit over de zomertijd maakt dat zichtbaar: op de laatste zondag van maart gaat de klok op het vasteland om 2.00 uur vooruit en op de Canarische Eilanden om 1.00 uur, en op de laatste zondag van oktober om respectievelijk 3.00 en 2.00 uur terug. Wat dat betekent als je vanuit Nederland belt of een overstap plant, staat bij het tijdsverschil met Spanje.

Een late lunch en een avondmaaltijd na negen uur

De grootste aanpassing voor een Nederlandse bezoeker zit in de maaltijden. Het tijdsbestedingsonderzoek van het Spaanse statistiekbureau INE legt het uur van de hoofdmaaltijd tussen 14.00 en 16.00 uur, en in veel restaurants begint het avondeten pas na negen uur. Reken er dus op dat je later aan tafel gaat dan thuis.

Achter die tijden zit de lange middagpauze. Het parlementaire rapport over de werktijden beschrijft de jornada partida, de gedeelde werkdag: een ochtenddeel dat tot twee uur doorloopt, daarna een pauze van twee uur of meer voor de maaltijd, en een middagdeel dat pas laat eindigt. Het rapport noemt als gevolg daarvan dat Spaanse overheidsdiensten en banken geen middagopening hebben. Welke winkels die pauze volgen en welke doorgaan, verschilt per soort zaak en per plaats; wat je in een Spaanse supermarkt vindt en op welke uren, staat bij boodschappen en supermarkten.

Het middagmenu is een Spaanse gewoonte die je op werkdagen in veel restaurants aantreft. Het menú del día is een vast menu van meerdere gangen voor één prijs, bedoeld voor wie in de middagpauze eet. De gangen, de prijs en de volgorde aan tafel komen aan de orde bij etenstijden en het menú del día. Fooi is in Spanje geen vast percentage van de rekening; hoeveel gebruikelijk is en wanneer je iets contant achterlaat, staat bij fooien in Spanje.

Afstanden overbruggen: vliegveld, trein of huurauto

Spanje is groot genoeg om de reis binnen het land een echte keuze te maken, en welke combinatie van vliegtuig, trein, bus en auto bij een route past, staat bij reizen en vervoer in Spanje. Het staatsbedrijf Aena beheert 46 Spaanse luchthavens en twee heliports, van Madrid en Barcelona tot kleine eilandluchthavens, waardoor een binnenlandse vlucht vaak realistisch is. Welke luchthaven bij welke streek hoort, staat bij de vliegvelden in Spanje, en hoe lang je vanuit Nederland onderweg bent bij de vliegtijd naar Spanje.

Tussen de grote steden is de hogesnelheidstrein het alternatief voor het vliegtuig; welke lijnen er zijn en hoe je kaartjes koopt, staat bij treinreizen in Spanje. Wie met de eigen auto komt, rijdt eerst door Frankrijk, en die route staat beschreven bij met de auto naar Spanje. In Spanje zelf verschilt de tol sterk per traject, wat aan de orde komt bij de tolwegen in Spanje.

Voor de kust en het binnenland is een huurauto vaak de praktische keuze, en twee Spaanse regels vallen daarbij op. Kinderen moeten een goedgekeurd kinderzitje gebruiken tot ze langer zijn dan 135 centimeter, en zij horen volgens de verkeersdienst DGT op de achterbank. De alcoholgrens ligt op 0,5 gram per liter bloed of 0,25 milligram per liter uitgeademde lucht. Wat je bij de balie tegenkomt en waar je in het contract op let, staat bij auto huren in Spanje; wat een reis met kinderen verder vraagt, bij Spanje met kinderen.

Water uit de kraan en water om in te zwemmen

Het kraanwater valt in heel Spanje onder dezelfde eisen. Een koninklijk besluit uit 2023 legt de technische en gezondheidseisen vast voor water voor menselijk gebruik, van de waterlichamen tot de kraan van de gebruiker, en verplicht de beheerders hun gegevens in het landelijke informatiesysteem SINAC te registreren en de inwoners jaarlijks over de kwaliteit te informeren. Dat de eisen landelijk zijn, betekent niet dat het water overal hetzelfde smaakt, want hardheid en herkomst verschillen per leidingnet. Waar bewoners het liever uit een fles drinken en waarom, staat bij kraanwater in Spanje.

De zee is langs de Spaanse kusten niet overal in dezelfde maanden warm genoeg om in te zwemmen: aan de Atlantische noordkust is het water kouder dan aan de Middellandse Zee. Wanneer het water per kust op temperatuur is en wat de vlaggen op het strand betekenen, staat bij zwemmen en stranden in Spanje. De maandcijfers per bestemming staan bij weer en klimaat in Spanje, en welke maanden voor welk landsdeel het prettigst uitpakken bij de beste reistijd voor Spanje.

Langer dan drie maanden blijven

Voor een vakantie is je paspoort of identiteitskaart voldoende. Het Spaanse besluit over binnenkomst en verblijf van burgers van de Unie bepaalt dat een verblijf tot drie maanden niets meer vraagt dan een geldig reisdocument. Wie langer blijft, moet zich binnen drie maanden na aankomst persoonlijk melden bij het vreemdelingenbureau of het politiebureau en zich laten inschrijven in het Registro Central de Extranjeros, het centrale vreemdelingenregister.

Aan dat verblijfsrecht hangen voorwaarden. Het besluit noemt werk in loondienst of als zelfstandige, studie aan een erkende instelling, en voldoende middelen om geen beroep op de Spaanse bijstand te hoeven doen; in de laatste twee gevallen komt daar een ziektekostenverzekering bij. De drempel voor voldoende middelen mag niet hoger liggen dan het niveau waaronder Spanjaarden zelf bijstand ontvangen. Wat dit in de praktijk betekent voor een winter in het zuiden, staat bij overwinteren in Spanje, en wat er bij komt als je verhuist bij wonen en langer verblijven in Spanje.