Wonen en langer verblijven in Spanje

Rubriek

Praktisch

Verblijf tot drie maanden

Geldig paspoort of identiteitskaart, geen inschrijving nodig

Langer dan drie maanden

Inschrijving in het Registro Central de Extranjeros, formulier EX-18

Leges inschrijving

12,00 euro

Leges los NIE

9,84 euro, formulier EX-15

Gemeente

Inschrijving in het padrón van de gemeente waar je woont

Fiscaal inwoner van Spanje

Bij meer dan 183 dagen in een kalenderjaar

Uitschrijven in Nederland

Bij ten minste twee derde van het jaar buiten Nederland

Permanent verblijfsrecht

Na vijf jaar onafgebroken legaal verblijf

Vier termijnen: drie maanden, 183 dagen, acht maanden en vijf jaar

Wie van bezoeken naar wonen overgaat, krijgt met vier termijnen te maken die uit vier verschillende regelingen in twee landen komen. De eerste is Spaans en administratief: na drie maanden verblijf hoor je ingeschreven te staan als buitenlandse inwoner. De tweede is Spaans en fiscaal: boven de 183 dagen in een kalenderjaar ben je in Spanje belastingplichtig over je hele inkomen. De derde is Nederlands: verblijf je naar verwachting ten minste twee derde van het jaar buiten Nederland, dan doe je bij je gemeente aangifte van vertrek. De vierde ligt verder weg: na vijf jaar onafgebroken legaal verblijf heb je in Spanje een permanent verblijfsrecht. De korte reisvragen over vervoer, geld en klimaat staan bij de praktische informatie over Spanje; zodra je er niet meer logeert maar woont, komen daar registraties, verzekeringen en belastingregels bij.

Die vier termijnen vallen niet samen, en daar komen de meeste misverstanden vandaan. Je kunt in Spanje ingeschreven staan zonder er belastingplichtig te zijn over je wereldinkomen, en je kunt ruim over de 183 dagen heen gaan zonder ooit bij een Spaanse balie te zijn geweest. De vreemdelingenregistratie, de Spaanse belastingdienst en de twee gemeenten aan weerszijden van de grens hanteren elk hun eigen criterium, en ze beoordelen elk iets anders: respectievelijk je verblijfsrecht, je belastingplicht en je woonadres.

Hoeveel mensen die stap zetten, is maar deels te tellen. Op 1 januari 2022, de meest recente peildatum in de reeks van het Spaanse statistiekbureau INE over de buitenlandse bevolking per nationaliteit, stonden 50.278 mensen met de Nederlandse nationaliteit ingeschreven in een Spaanse gemeente. Dat cijfer telt alleen wie zich heeft laten inschrijven; wie een deel van het jaar in een eigen huis aan de kust zit en in Nederland ingeschreven blijft, komt er niet in voor. Weet je nog niet in welke streek je terecht wilt, bekijk die streek dan in meer dan één seizoen: welke maanden waar het prettigst zijn staat bij de beste reistijd voor Spanje.

NIE, certificado de registro en padrón doen alle drie iets anders

Drie Spaanse inschrijvingen worden voortdurend door elkaar gehaald, en ze lopen via twee verschillende instanties. Het NIE is een nummer, het certificado de registro is een verblijfsinschrijving en het padrón is een gemeentelijke inschrijving. Wie in Spanje gaat wonen heeft ze alle drie nodig, en het een levert het ander niet op.

Het número de identidad de extranjero, kortweg NIE, is het nummer waaronder de Spaanse overheid een buitenlander registreert. Het is bedoeld voor wie economische, beroepsmatige of sociale belangen in Spanje heeft, dus voor wie er een huis koopt, een contract tekent of belasting betaalt. Je vraagt het aan met formulier EX-15 bij een Oficina de Extranjería of een politiebureau, en vanuit het buitenland bij een Spaanse consulaire post. De politie moet binnen vijf dagen beslissen en de leges bedragen 9,84 euro. Een NIE is geen verblijfsvergunning: het zegt niets over hoe lang je mag blijven of waar je woont.

Het certificado de registro is de inschrijving die Real Decreto 240/2007 vraagt van een EU-burger die langer dan drie maanden in Spanje blijft. Je dient formulier EX-18 persoonlijk in bij de Oficina de Extranjería van de provincie waar je gaat wonen, of bij het politiebureau als die provincie geen vreemdelingenkantoor heeft, en dat moet binnen drie maanden na aankomst. De leges bedragen 12,00 euro en het certificaat wordt meteen afgegeven. Het is iets anders dan de tarjeta de identidad de extranjero, die via formulier EX-17 loopt en bedoeld is voor mensen van buiten de Europese Unie.

Het padrón municipal staat daar los van. Artikel 15 van de Spaanse wet op het gemeentebestuur verplicht iedereen die in Spanje woont zich in te schrijven in het register van de gemeente waar hij gewoonlijk verblijft, en wie over meerdere gemeenten verdeeld leeft doet dat in de gemeente waar hij het grootste deel van het jaar is. Volgens artikel 16 geldt die inschrijving als administratief bewijs van je woonplaats, met de waarde van een openbaar document. Daardoor duikt een uittreksel uit het padrón telkens op bij andere loketten; het is onder meer een voorwaarde voor het Spaanse zorgcontract waar de volgende sectie over gaat.

Een vierde document hoort bij de omgekeerde situatie. Wie zich niet in Spanje vestigt maar er wel iets te regelen heeft, kan bij de politie een certificado de no residencia aanvragen, ook met formulier EX-15. Dat certificaat toont aan dat je geen inwoner van Spanje bent en is drie maanden geldig.

Bron: Trámites de extranjería, Policía Nacional

Wat je bij de inschrijving moet aantonen

Artikel 7 van Real Decreto 240/2007 noemt vier situaties waarin een EU-burger langer dan drie maanden in Spanje mag verblijven: je werkt er in loondienst, je werkt er als zelfstandige, je studeert er, of je hebt genoeg eigen middelen plus een ziektekostenverzekering die in Spanje dekking geeft. Gezinsleden mogen mee zolang degene om wie het gaat aan een van die voorwaarden voldoet.

Voor die middelen staat geen bedrag in de regeling. Artikel 7 bepaalt alleen dat de eis niet hoger mag liggen dan het inkomen waaronder Spanjaarden recht op bijstand krijgen, of dan het minimumpensioen uit de sociale zekerheid. De Oficina de Extranjería beoordeelt de stukken die je overlegt, en welke stukken dat precies zijn verschilt per provincie, dus vraag de lijst op bij het kantoor waar je de aanvraag doet.

Na vijf jaar onafgebroken legaal verblijf ontstaat volgens artikel 10 van dezelfde regeling een permanent verblijfsrecht, waarvoor die voorwaarden niet langer gelden. Wie als werknemer in Spanje met pensioen gaat of blijvend arbeidsongeschikt raakt, kan dat recht eerder krijgen.

Drie routes naar zorg in het Spaanse stelsel

Bij een verhuizing naar Spanje moet je opnieuw uitzoeken waar je voor zorg verzekerd bent. Of je Nederlandse zorgverzekering doorloopt, hangt af van je situatie: wie in Nederland blijft werken, blijft daar verzekerd, terwijl je er na een verhuizing zonder Nederlands werk meestal niet meer onder valt. De Europese zorgverzekeringskaart vangt dat niet op, want die is voor tijdelijk verblijf bedoeld. Welke route voor jou geldt, hangt af van waar je inkomen vandaan komt.

Werk je in Spanje in loondienst of als zelfstandige, dan val je onder de Spaanse sociale zekerheid en loopt je toegang tot de publieke zorg daarlangs. Ontvang je een Nederlands pensioen of een Nederlandse uitkering en woon je in Spanje, dan kan Nederland verantwoordelijk blijven voor je zorgkosten, want Spanje staat op de lijst van landen waarmee Nederland dat heeft afgesproken. Je vraagt daarvoor een S1-formulier aan en levert dat in Spanje in bij de zorginstantie; het CAK voert die regeling uit en int een verdragsbijdrage. Je bent dan verdragsgerechtigde, en dat is iets anders dan verzekerd zijn: het is een recht op zorg in je woonland dat Nederland betaalt. Bij een vroegpensioen of overbruggingsuitkering is dat recht aan het veranderen: het CAK verwacht dat nieuwe aanmelders met alleen zo’n uitkering er per 1 november 2026 geen recht meer op hebben en tot de AOW-leeftijd zelf een verzekering moeten afsluiten. Wie al klant is, behoudt volgens het CAK zijn rechten.

Blijft geen van beide over, dan is er een derde weg. Real Decreto 576/2013 maakt het mogelijk een convenio especial te sluiten, een zorgcontract met de autonome regio waar je woont. Daarvoor gelden drie voorwaarden: je woont aantoonbaar ten minste een jaar onafgebroken in Spanje, je staat ingeschreven in het padrón van een gemeente in die regio, en je hebt op geen andere grond recht op publieke zorg. De bijdrage staat in dezelfde regeling: 60 euro per maand onder de 65 jaar en 157 euro per maand vanaf 65 jaar. Regio’s mogen die bedragen verhogen wanneer ze er zorg aan toevoegen.

Die wachttijd van een jaar verdient aandacht bij het plannen van de verhuizing. In de periode ertussen ben je op een particuliere verzekering aangewezen, en de vreemdelingenregistratie vraagt diezelfde verzekering van iedereen die in Spanje niet werkt en niet studeert.

Bron: Ziektekostendekking bij wonen in een ander EU-land, Your Europe

Werken vanuit Spanje voor een Nederlandse werkgever

Blijven werken voor een Nederlandse werkgever terwijl je in Spanje woont, is sinds 2023 eenvoudiger geworden, maar alleen voor de sociale zekerheid. De hoofdregel in de Europese coördinatieregels is dat je verzekerd bent in het land waar je werkt, en wie thuis in Spanje achter zijn laptop zit, werkt in Spanje. Daardoor zou een Nederlandse werkgever Spaanse premies moeten gaan afdragen. Wie in Spanje zelf werk aanneemt of zich als zelfstandige vestigt, komt sowieso onder de Spaanse sociale zekerheid te vallen.

Voor grensoverschrijdend telewerk is op die hoofdregel een uitzondering gekomen. Een kaderovereenkomst die op 1 juli 2023 in werking trad, maakt het mogelijk dat werkgever en werknemer samen verzoeken om onder de sociale zekerheid te blijven vallen van het land waar de werkgever gevestigd is, op voorwaarde dat het telewerk vanuit het woonland minder dan de helft van de totale werktijd beslaat. Voor Nederland en voor Spanje geldt die overeenkomst allebei sinds 1 juli 2023; de bevoegde instantie is in Nederland de Sociale Verzekeringsbank en in Spanje de Tesorería General de la Seguridad Social. Werk je dus meer dan de helft van je tijd op de Nederlandse locatie en de rest vanuit je Spaanse woning, dan kun je een verzoek doen om onder het Nederlandse stelsel te blijven vallen. Kantelt die verhouding, dan vervalt de uitzondering en geldt de hoofdregel weer.

De belasting volgt een eigen weg en verandert hier niet door mee. Zodra je in Spanje fiscaal inwoner bent, geef je daar je wereldinkomen op, en welk land over welk inkomensbestanddeel mag heffen bepaalt het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje. Dat verdrag dateert van 16 juni 1971 en werd op 16 oktober 1972 in het Spaanse staatsblad gepubliceerd. Bij inkomen uit twee landen is de uitkomst zelden met een rekensom te bepalen, dus leg zo’n situatie voor aan een belastingadviseur die beide stelsels kent.

Praktisch werkt thuiswerken vanuit Spanje mee: het vasteland ligt in dezelfde tijdzone als Nederland, dus een Nederlandse werkdag loopt gelijk met de jouwe. Op de Canarische Eilanden is het een uur vroeger, zoals bij het tijdsverschil met Spanje staat.

Vijf jaar huurrecht voor een hoofdverblijf

Een Spaans huurcontract valt in twee categorieën uiteen, en het verschil bepaalt hoe lang je zeker bent van je woning. De Ley de Arrendamientos Urbanos uit 1994 omschrijft in artikel 2 de huur van een woning die bedoeld is om permanent in te wonen. Artikel 3 rekent alle andere huur daarbuiten, met de huur per seizoen uitdrukkelijk erbij. Een contract voor de winter is dus geen woninghuur, ook al woon je er vijf maanden achtereen.

Bij woninghuur geldt artikel 9: loopt het contract korter dan vijf jaar, dan wordt het telkens met een jaar verlengd tot die vijf jaar vol zijn, en tot zeven jaar wanneer de verhuurder een rechtspersoon is. Daarna komt er volgens artikel 10 een stilzwijgende verlenging bij van nog eens maximaal drie jaar. Je tekent dus voor één jaar en kunt er acht blijven zolang je dat wilt. Bij een seizoenscontract bestaat die verlenging niet en eindigt de huur op de datum die in het contract staat. Vraag daarom voor je tekent welk van de twee je voorgelegd krijgt, want de huurprijs per maand zegt daar niets over.

De waarborgsom is in artikel 36 vastgelegd op één maand huur bij woninghuur en twee maanden bij de overige contracten. Sinds de Spaanse woningwet van 2023 komen de kosten van de makelaar en van het opstellen van het contract voor rekening van de verhuurder in plaats van de huurder. Diezelfde wet laat de bevoegde overheid een gebied aanwijzen als zona de mercado residencial tensionado, een gebied met een tekort aan woningen. In zo’n gebied mag de huur bij een nieuw contract niet hoger zijn dan de laatste huur van die woning uit de afgelopen vijf jaar, na toepassing van de jaarlijkse indexering. Alleen onder voorwaarden is een verhoging van ten hoogste 10 procent toegestaan, bijvoorbeeld na een renovatie of bij een contract van tien jaar of langer. Voor een grote verhuurder geldt daarnaast een plafond op basis van een referentie-index voor huurprijzen. Welke gebieden zijn aangewezen, beslist de overheid die voor huisvesting bevoegd is, dus vraag bij de gemeente of de regio na of het gebied waar je zoekt erbij hoort.

Bij een huurwoning komen de vaste lasten erbij, en daarover wordt vooraf vaak te weinig afgesproken. Leg vast wie het elektriciteitscontract op zijn naam zet en hoe de meterstanden worden opgenomen; wat Spanje aan netspanning en stekkers gebruikt staat bij stroom en stekkers in Spanje. Of het kraanwater op je nieuwe adres te drinken is, verschilt per gemeente, en daarover gaat kraanwater in Spanje. Vraag ook hoe de woning verwarmd wordt: hoe koud het in de winter wordt verschilt per streek en per hoogte, en die verschillen staan bij weer en klimaat in Spanje.

Kopen: de overdrachtsbelasting verschilt per regio

Een woning kopen kan ook zonder je in Spanje te vestigen, maar het NIE heb je er wel voor nodig: dat nummer is juist bedoeld voor buitenlanders met economische belangen in Spanje, en een koop valt daaronder. Voor wie niet verhuist, is het certificado de no residencia het document waarmee hij zijn status aantoont.

De belasting op de koop van een bestaande woning is de impuesto sobre transmisiones patrimoniales, en die is aan de autonome regio’s overgedragen. Elke regio stelt zijn eigen tarief vast; doet een regio dat niet, dan geldt volgens artikel 11 van de landelijke regeling 6 procent van de waarde. Het tarief hangt dus af van de regio waar het huis staat en niet van waar de koper vandaan komt. Vergelijk je twee streken, vraag het geldende tarief dan per regio na voordat je de totale kosten optelt.

Wat er in Nederland verandert als je je uitschrijft

De Nederlandse kant van een verhuizing begint bij de gemeente. Artikel 2.43 van de Wet basisregistratie personen koppelt de aangifte van vertrek aan een verwachting: wie naar redelijke verwachting gedurende een jaar ten minste twee derde van de tijd buiten Nederland verblijft, doet vóór zijn vertrek aangifte bij de gemeente, en de termijn daarvoor begint vijf dagen voor de dag van vertrek. Twee derde van een jaar komt neer op acht van de twaalf maanden. Het is dus de verwachting over het hele jaar die telt, niet de duur van één reis.

Met je verhuizing verandert wat aan het wonen in Nederland vastzit; voor de zorgverzekering staat dat bij de routes hierboven. Je wettelijke pensioen loopt wel door. Een EU-land dat jou een pensioen toekent, maakt dat over naar een rekening in het land waar je woont, en de aanvraag dien je in bij de pensioeninstantie van je woonland of van het land waar je het laatst hebt gewerkt; die instantie stemt het af met de andere landen waar je pensioen hebt opgebouwd. Vraag die informatie ten minste zes maanden voor je pensioendatum op, want een pensioen uit meerdere landen vraagt een lange procedure.

Fiscaal verschuift het zwaartepunt zodra Spanje je als inwoner aanmerkt. De Spaanse belastingdienst rekent in kalenderjaren en hanteert twee criteria met daarnaast een vermoeden. Je bent fiscaal inwoner als je meer dan 183 dagen van dat jaar in Spanje bent, of als de kern van je economische activiteiten of belangen in Spanje ligt. Wonen je partner en minderjarige kinderen er, dan neemt de belastingdienst bovendien aan dat jij er woont, tenzij je het tegendeel aantoont. Korte onderbrekingen tellen in de 183 dagen mee, tenzij je aantoont dat je in een ander land fiscaal inwoner bent. Wie fiscaal inwoner van Spanje is, geeft daar zijn wereldinkomen op.

Heen en weer blijven reizen hoort er in het eerste jaar meestal bij, al was het maar voor de laatste dozen en de afspraken die je in Nederland nog hebt. Hoe lang je naar welke Spaanse luchthaven onderweg bent staat bij vliegtijd naar Spanje, en wat er binnen Spanje aan trein, bus en huurauto rijdt bij reizen en vervoer in Spanje.

Rijbewijs, kenteken en Spaanse bewijsstukken

Verhuis je naar een ander EU-land, dan hoef je je Nederlandse rijbewijs meestal niet om te wisselen, maar de vernieuwing verhuist wel mee. Binnen de Europese Unie vernieuw je je rijbewijs namelijk in het land waar je gewoonlijk verblijft. Je krijgt dan een Spaans rijbewijs, met de geldigheidsduur en de eventuele beperkingen of voorwaarden die in Spanje gelden, en die kunnen afwijken van je vorige rijbewijs. Informeer daarom ruim voor de einddatum bij de Spaanse instanties hoe de vernieuwing verloopt.

Voor de auto zelf ligt het anders, want er zijn geen gemeenschappelijke Europese regels voor kentekenregistratie en autobelastingen. Verhuis je definitief, dan schrijf je de auto in je nieuwe land in en betaal je daar de bijbehorende belasting. Verhuis je tijdelijk en schrijf je je in Spanje niet in, dan hoeft de auto volgens Your Europe niet op een Spaans kenteken en betaal je er geen registratiebelasting. Je vaste verblijfplaats is daarbij de plaats waar je gewoonlijk woont, werkt of een gezin hebt, en waar je meer dan 185 dagen per kalenderjaar verblijft. Die 185 dagen komen uit de Europese omschrijving voor voertuigen en zijn niet dezelfde grens als de 183 dagen voor de Spaanse inkomstenbelasting. Vraag bij de Spaanse autoriteiten na welke voorwaarden en termijnen daar gelden.

Twee kleine papieren sluiten het rijtje. Het certificado de no residencia toont aan dat je geen inwoner van Spanje bent en is drie maanden geldig, dus vraag het pas aan kort voordat je het nodig hebt. Het certificado de residente, dat via hetzelfde formulier EX-15 loopt, doet het omgekeerde. Voor de dagelijkse betalingen daarna helpt het om te weten wat in Spanje gebruikelijk is bij pinnen, contant afrekenen en overboeken; dat staat bij geld en betalen in Spanje.

Veelgestelde vragen