Stierenvechten in Spanje

Hoofdvorm

Corrida de toros, meestal drie matadors en zes stieren

Aantal in 2024

376 corridas, 1.457 stierenevenementen in totaal

Wettelijke status

Cultureel erfgoed volgens wet 18/2013

Geen corridas

Catalonië en de Canarische Eilanden (2021 tot en met 2024)

Seizoen in Sevilla

Van Paaszondag tot 12 oktober

Hoort bij

Spaanse tradities en feesten

Corrida, novillada en volksfeest: wat stierenvechten omvat

Stierenvechten is in Spanje een verzamelnaam. De bekendste vorm is de corrida de toros: in een arena, de plaza de toros, doden professionele matadors stieren van vier tot zes jaar, volgens een landelijk reglement. De corrida hoort bij de Spaanse tradities en feesten, maar is ook een gereguleerd spektakel met een eigen wet, een eigen reglement en een jaarlijkse statistiek van het ministerie van Cultuur.

Daarnaast bestaan er volksfeesten waarbij volgens de plaatselijke gebruiken met stieren wordt gespeeld of gerend. Het ministerie telt die niet mee in zijn hoofdstatistiek, omdat de regio's er geen vergelijkbare gegevens over aanleveren. In een bijlage staat het aantal voor 2024: 19.059, ruim dertien keer zoveel als het aantal reguliere evenementen. Daarvan vielen er 9.135 in de Comunitat Valenciana en 2.721 in Aragón. De bekendste van die volksfeesten is de encierro in Pamplona, waar tijdens de feesten van 7 tot 14 juli elke ochtend om acht uur zes stieren en zes ossen die de kudde leiden (cabestros) 875 meter door de straten naar de arena rennen. Een encierro is geen corrida; hoe die feesten verlopen, staat bij San Fermín.

Voor de reguliere evenementen onderscheidt het ministerie negen soorten festejos taurinos. Ze verschillen in de leeftijd van de dieren, in wie er optreedt en in de uitrusting. In 2024 waren het er 1.457, waarvan ruim een kwart corridas.

Bron: Ministerio de Cultura, Estadística de Asuntos Taurinos 2024

Het verloop van een corrida: drie fasen per stier

Een corrida volgt een vaste opbouw die het reglement tot in details vastlegt. Meestal treden drie matadors op, die samen zes stieren doden, twee per matador. Iedere matador heeft een cuadrilla om zich heen: twee picadores te paard en drie banderilleros te voet. De president van de arena stuurt het verloop met gekleurde zakdoeken en wordt daarbij bijgestaan door een dierenarts en een technisch adviseur voor het stierenvechten. De hoofdlijnen hieronder komen uit het landelijke reglement. Dat geldt aanvullend: volgens het Constitutioneel Hof in 2016 hebben Andalusië, Aragón, Castilië en León, Navarra en het Baskenland een eigen reglement.

Elke stier doorloopt drie fasen, de tercios:

1. Tercio de varas. De matador laat de stier eerst achter de cape lopen. Daarna komt de picador te paard met een lans, de vara, en steekt hij de stier terwijl die op het paard afstormt. Het paard draagt een beschermende bekleding, de peto. In arena's van de eerste categorie schrijft het reglement minstens twee steken voor voordat de matador om de volgende fase mag vragen; de president besluit wanneer de stier genoeg heeft gekregen.
2. Tercio de banderillas. Banderilleros, of de matador zelf als hij dat wil, planten twee tot drie paar banderillas in het dier: stokken met een metalen punt.
3. Tercio de muerte. De matador vraagt de president met de hoed in de hand om toestemming, werkt met de muleta, een doek aan een stok, en doodt de stier met een stoot van de degen, de estocada. Is de stier tien minuten na het begin van deze fase nog niet dood, dan klinkt op de trompet het eerste aviso (waarschuwing), drie minuten later het tweede en na nog eens twee minuten het derde. Dan trekt de matador zich terug en wordt de stier teruggebracht naar de stallen achter de arena, de corrales, of afgemaakt met de puntilla, een steek in de nek.

In de eerste twee fasen wordt de stier met lans en banderillas verwond, in de derde wordt hij gedood. Het reglement noemt wat het dier in de eerste fase ondergaat castigo, ofwel straf.

Van edellieden te paard naar matadors te voet

De Real Maestranza, het adellijk genootschap dat de arena van Sevilla beheert en dus zelf partij is, beschrijft in haar historisch overzicht dat de eerste geschreven vermeldingen van stierenfeesten te paard dateren van na de verovering van Sevilla halverwege de dertiende eeuw. Tot in de achttiende eeuw overheerste volgens die bron de ridderlijke variant, waarin edellieden de stier vanaf het paard met een lans bestreden. Die vorm bleef in Portugal de basis en bestaat in Spanje voort als rejoneo.

In de achttiende eeuw nam het gevecht te voet de hoofdrol over. De Maestranza noemt twee rivalen uit die tijd: Pedro Romero uit Ronda, de favoriet van het gewone volk, en Costillares uit Sevilla, de favoriet van de hogere standen. Hun rivaliteit liet de twee oudste scholen van het stierenvechten tegenover elkaar komen, die van Ronda en die van Sevilla.

Het was in die eeuw ook omstreden. Volgens de Maestranza waren stierengevechten in 1754 verboden en verbood Karel III de corridas in 1785 in het hele land. In 1801 overleed de stierenvechter Pepe-Hillo in Madrid door een stier. Goya nam die gebeurtenis op in zijn reeks etsen La Tauromaquia, en volgens de Maestranza leidde de dood tot een golf van kritiek op de corridas.

De arena van Sevilla werd in 120 jaar gebouwd. Nadat Filips V in 1730 het recht had verleend om corridas te houden, stonden er eerst houten arena's. In 1761 begon de bouw in steen, die in 1881 was voltooid.

Hoeveel corridas er nog worden gehouden, en waar

Het ministerie van Cultuur telde in 2024 in Spanje 1.457 reguliere stierenevenementen, 2,2 procent meer dan in 2019 en 1,2 procent minder dan in 2023. Daarvan waren er 376 corridas, tegenover 349 in 2019. In 2007 waren het er 953, het hoogste aantal in de reeks die eerder bij het ministerie van Binnenlandse Zaken werd bijgehouden.

De evenementen zijn sterk geconcentreerd. Andalusië, Castilië en León, Castilië-La Mancha en de regio Madrid hielden in 2024 samen meer dan driekwart van alle evenementen. Bij de corridas staat Madrid bovenaan met 85, gevolgd door Andalusië met 76.

Hoeveel mensen er naartoe gaan, meet het ministerie met een enquête over cultuurgedrag. In 2021 en 2022 zei 1,9 procent van de bevolking van 15 jaar en ouder het afgelopen jaar een stierenevenement te hebben bijgewoond; voor corridas, novilladas en rejoneo samen was dat 1,7 procent. Mannen gingen vaker (2,6 procent) dan vrouwen (1,3 procent). In de vier edities daarvoor lag het aandeel tussen 8,0 en 9,8 procent. Het ministerie wijst erop dat de meting van 2021 en 2022 in de coronaperiode viel, dus de twee reeksen zijn niet zonder meer vergelijkbaar.

Het register van stierenvechtersprofessionals telde in 2024 11.066 ingeschrevenen, onder wie 848 matadores de toros. Inschrijving betekent niet dat iemand optreedt: van die 848 had 502 in 2024 een geldig carnet.

Bron: Ministerio de Cultura, Estadística de Asuntos Taurinos 2024

Wet, rechter en regionale verboden

Wet 18/2013 van 12 november 2013 behandelt stierenvechten als erfgoed. Artikel 1 omschrijft de tauromaquia als het geheel van kennis en artistieke, creatieve en productieve activiteiten, inclusief het fokken van de stier, dat samenkomt in de moderne corrida en de kunst van het stierenvechten. Artikel 2 rekent haar tot het cultureel erfgoed dat in heel Spanje bescherming verdient, en artikel 3 verplicht de overheden de instandhouding te waarborgen. Artikel 5 draagt de regering op een nationaal plan op te stellen en de stappen voor een aanvraag tot opname op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed te bevorderen, een lijst waarop ook flamenco sinds 2010 staat. Over het welzijn van de dieren zegt geen van de artikelen iets.

Voordat die wet bestond, hadden regio's al eigen keuzes gemaakt. De Canarische wet 8/1991 maakt in haar verbod op het gebruik van dieren in vermaak met mishandeling of lijden geen uitzondering voor stierenvechten en geldt daarom volgens het Constitutioneel Hof als het eerste verbod. Catalonië volgde met wet 28/2010 van 3 augustus. Die verbood corridas en andere stierenvechtvormen met de dood van het dier en het gebruik van pica, banderillas en degen, en liet volksfeesten met stieren, de correbous, bestaan zolang het dier daarbij niet wordt gedood of gewond. In het arrest somt het Hof dertien regio's op waarvan de dierenbeschermingswet stierenvechten uitzondert.

Op 20 oktober 2016 vernietigde het Constitutioneel Hof het Catalaanse verbod. Het erkende dat regio's op grond van hun bevoegdheden voor dierenbescherming en publieke evenementen in beginsel zulke verboden kunnen afkondigen, maar oordeelde dat dit verbod de bevoegdheid van de staat voor cultuur aantastte, die de staat met wet 18/2013 had ingevuld. Het arrest gaat dus over de verdeling van bevoegdheden tussen staat en regio's. Een afwijkende opinie wijst erop dat wet 18/2013 ruim drie jaar na het Catalaanse verbod kwam.

Het arrest heeft in de cijfers geen corridas teruggebracht: zowel Catalonië als de Canarische Eilanden stonden van 2021 tot en met 2024 op nul reguliere evenementen. Volksfeesten met stieren gaan in Catalonië wel door: het ministerie telt er 55 in 2024.

Kunst, dierenleed en draagvlak: de argumenten naast elkaar

Binnen de Spaanse cultuur geldt stierenvechten voor een deel van de bevolking als kunstvorm en voor een ander deel als dierenmishandeling. Beide lezingen staan zelfs in de stukken van het Constitutioneel Hof.

Voorstanders, en de wet zelf, benadrukken het artistieke en creatieve karakter en het fokken van de toro de lidia, het gevechtsras. Volgens de Real Maestranza bestaan de fokkerijen zoals ze nu zijn sinds de achttiende eeuw en fokken ze het dier selectief voor het gevecht. De senatoren die het Catalaanse verbod aanvochten, voerden aan dat het dier zonder het stierenvechten niet zou bestaan.

Tegenstanders wijzen op wat het dier overkomt. In de considerans van wet 28/2010 schreef het Catalaanse parlement dat corridas objectief mishandeling inhouden en pijn, lijden en uiteindelijk de dood veroorzaken, en dat de stier in de Catalaanse samenleving als levend wezen dat kan lijden is gaan gelden.

Een peiling van de Fundación BBVA uit november 2021 onder 2.000 volwassenen in Spanje vroeg hoe aanvaardbaar het is dieren te gebruiken in corridas, op een schaal van 0 (helemaal onaanvaardbaar) tot 10 (helemaal aanvaardbaar). Van de ondervraagden koos 70 procent een 0, 1 of 2 en 8 procent een 8, 9 of 10. Voor het gebruik van dieren bij lokale feesten koos 76 procent een 0, 1 of 2. De peiling vroeg naar een oordeel, niet naar een verbod en niet naar bijwonen. De cijfers van het ministerie gaan over wat er wordt georganiseerd en bezocht; het zijn andere metingen en ze zeggen niet hetzelfde.

Wanneer en waar je een corrida kunt zien

In Sevilla begint het seizoen volgens de Real Maestranza op Paaszondag, de dag waarop de Semana Santa eindigt. Die ochtend wordt de pregón taurino gelezen, een openingstoespraak voor het seizoen. Daarna volgen de evenementen van de Feria de Abril, tussen de 18 en 28 per jaar. Ook op Corpus Christi, op 15 augustus, in het laatste weekend van september en op 12 oktober worden er corridas gehouden; 12 oktober sluit het officiële seizoen af.

Een corrida begint op het aangekondigde uur: het reglement bepaalt dat de president op het exacte moment begint. Het affiche, het cartel, noemt de matadors en de fokkerij (ganadería) van de stieren. Wordt een matador vervangen, of komen de stieren geheel of voor de helft van een andere fokkerij, dan heeft de bezoeker recht op teruggave van het kaartje tot vijftien minuten voor aanvang. Bij schorsing of uitstel kan dat tot vier dagen na de oorspronkelijke datum.

Wie voor het eerst gaat kijken, ziet dat elke stier in de arena wordt gedood, behalve bij een indulto, de gratie voor de stier. Het publiek laat tijdens en na elk gevecht met applaus of gefluit merken wat het van stier en matador vindt.

Veelgestelde vragen