Twaalf druiven op oudjaar: een druif bij elke slag van middernacht

Wanneer

31 december, bij middernacht (Nochevieja)

Wat

Twaalf druiven, één bij elke van de twaalf klokslagen

Bekendste klok

Real Casa de Correos, Puerta del Sol, Madrid

Op televisie

Sinds 1962

Hoort bij

Spaanse tradities en feesten

Een druif bij elke slag van middernacht

Op de laatste avond van het jaar, Nochevieja in het Spaans, eten Spanjaarden twaalf druiven, één bij elke slag van de klok die middernacht aangeeft. De officiële toeristensite van de stad Madrid schrijft dat de druiven geluk symboliseren voor elk van de twaalf maanden van het nieuwe jaar. Het gebruik hoort bij de Spaanse tradities en feesten en is niet beperkt tot Madrid: volgens diezelfde site worden in heel Spanje twaalf druiven gegeten op het geluid van de klok van de Puerta del Sol.

Die klok hangt op de Real Casa de Correos, een gebouw aan de Puerta del Sol dat nu de zetel is van de regering van de Comunidad de Madrid. Op 31 december verzamelen zich volgens de stad duizenden mensen op het plein om de druiven te eten. De uitzending daarvan op televisie en radio wordt door miljoenen Spanjaarden gevolgd.

De vier kwartslagen vóór de twaalf slagen

Even voor middernacht zakt de bal bovenop de toren, begeleid door een klokkenspel. Daarna klinken eerst vier kwartslagen, de cuartos, en pas daarna de twaalf slagen, de campanadas. De druiven horen bij de campanadas; de cuartos kondigen die slagen alleen aan. Tussen de twaalf slagen zit een pauze, die volgens de stad bedoeld is om verslikken te voorkomen.

Dat er kwartslagen bestaan, komt door de bouw van het uurwerk: het heeft drie aparte aandrijvingen, voor de uren, voor de beweging en voor de kwartieren. De bal is geen onderdeel van dat uurwerk. Hij werd rond 1890 geplaatst en viel toen om twaalf uur overdag, zodat voorbijgangers wisten hoe laat het was. Nu wordt hij alleen bij bijzondere gelegenheden gebruikt.

Een klok uit 1866, geschonken door een horlogemaker

De klok werd gebouwd door de Spaanse horlogemaker José Rodríguez Losada, die een zaak had in Regent Street in Londen. Volgens El Mundo schonk hij het uurwerk gratis aan de stad Madrid, deed hij er drie jaar over en werd het op 19 november 1866 door koningin Isabella II in gebruik genomen. Het uurwerk is van staal en messing, heeft een slinger van drie meter met een slingertijd van twee seconden en wijst de tijd aan op vier wijzerplaten, gericht op de vier windstreken.

Sinds 1996 onderhoudt de horlogemaker Jesús López-Terradas het uurwerk samen met collega's van de zaak Losada. Elke week trekken ze de gewichten weer op: zakken de gewichten te ver, dan verliest de klok kracht en blijft hij stilstaan. Het hele land leerde de klok kennen toen de slagen in 1962 voor het eerst op televisie werden uitgezonden vanaf de Puerta del Sol. De Comunidad de Madrid schrijft dat de uitzending van de slagen het moment van het jaar is met de meeste televisiekijkers in Spanje.

Twee verhalen over de oorsprong

De toeristensite van Madrid zegt dat er meerdere theorieën bestaan en noemt als gangbaarste het jaar 1909. Druiventelers uit het oosten van Spanje, de streek die in het Spaans Levante heet, hadden toen zoveel druiven over dat ze die gratis onder de bevolking verspreidden en erbij vertelden dat het eten ervan op oudjaar geluk zou brengen.

La Vanguardia vertelt een andere versie, die met een protest begint. Arbeiders ergerden zich volgens de krant aan de uitbundige feesten van de aristocratie rond de jaarwisseling en kwamen daarom op 5 januari, de vooravond van Driekoningen, lawaaiig samen op de Puerta del Sol. Uit die samenkomsten zou een traditie zijn gegroeid. In 1909 zouden telers met een overschot aan druiven de regering hebben gevraagd de aankoop te stimuleren, waarna het plein zich volgens de krant met honderden mensen vulde.

De twee verhalen verschillen in wie het initiatief nam: in het ene geven de telers de druiven weg, in het andere vragen ze de regering om hulp. Geen van beide teksten verwijst naar een bewaard stuk uit die tijd, zoals een krantenbericht of een besluit. Hoe het ritueel nu verloopt, staat vast; hoe het begon, blijft een verhaal met meerdere versies.

Op het plein, thuis of voor de televisie

De Puerta del Sol is bereikbaar via metrostation Sol en de bijeenkomst op 31 december is volgens de stad gratis. Op 30 december staat bij de stad ook een evenement met de naam Preuvas. In 2020 was het plein vanwege de coronamaatregelen afgesloten voor publiek; was het volgens La Vanguardia voor het eerst in ruim honderd jaar dat er geen mensen de druiven aten op een vol plein.

Veel andere Spaanse feesten horen bij één stad, zoals Las Fallas in Valencia en San Fermín in Pamplona, of bij de kerkelijke kalender, zoals Semana Santa, dat elk jaar op een andere datum valt. De druiven hangen aan de klok en aan 31 december. Wie niet in Madrid is, eet ze daarom thuis, terwijl de slagen van de Puerta del Sol worden uitgezonden.

Veelgestelde vragen