Correfoc

Thema

Spaanse tradities

Streek

Catalonië, de Balearen en Noord-Catalonië

Wanneer

Bij de festa major van veel dorpen en steden

Bekendste editie

De correfoc van La Mercè in Barcelona

Meer cultuur

Cultuur van Spanje

Duivels, vuurbeesten en een publiek dat meeloopt

Een correfoc, Catalaans voor vuurloop, is een avondoptocht waarin groepen verklede duivels, de colles de diables, vuurwerk afsteken dat aan vorken en stokken hangt. Vier soorten pyrotechniek branden terwijl de stoet vordert: carretilles, francesos, sortidors en carrutxes. Tussen de duivels lopen trommelaars en grote feestfiguren, meestal draken en andere bèsties de foc, vuurbeesten die rook uitstoten en harde knallen geven. De route ligt van tevoren vast.

Het verschil met andere vuurtradities zit in de rol van het publiek. Toeschouwers rennen achter de duivels aan, wijken uit voor een draaiend vuurwerkstuk of gaan er juist onder staan. Binnen de Spaanse tradities en feesten is zulke directe deelname niet gebruikelijk: bij Las Fallas in Valencia branden de monumenten en niet de deelnemers, en bezoekers aan La Tomatina in Buñol doen wel zelf mee, maar zonder vuur.

Van duivelsspel bij de processie naar straatfeest

De duivelsfiguur is veel ouder dan de correfoc. De Federació de Diables i Dimonis de Catalunya, de koepel van de duivelsgroepen, wijst op geschreven verwijzingen naar het ball de diables uit 1150 in Catalonië en 1512 in Valencia. Dat duivelsspel beeldde de strijd tussen goed en kwaad uit en hoorde vooral bij Sacramentsdag en bij kerkelijke processies, waar de duivels vooraan liepen om ruimte te maken voor de stoet. Het duivelsspel deelde die kerkelijke inbedding met de paasprocessies van Semana Santa.

De correfoc zelf ontstond pas in de tweede helft van de jaren zeventig in Barcelona, volgens de gemeente min of meer per ongeluk tijdens La Mercè, het stadsfeest van september. Cultuuractivisten en leden van theatergezelschap Comediants wilden een klassiek duivelsspel opvoeren, maar het publiek voegde zich bij de voorstelling. De gemeente houdt 1978 aan en zegt erbij dat het zo wordt verteld; andere overzichten leggen het moment bij de Mercè van 1979. Het jaartal staat dus niet vast, de stad en het decennium wel.

Vanaf de jaren tachtig verspreidde de vorm zich snel, ook buiten de streken waar het ball de diables van oudsher thuishoorde. De federatie werd in 2000 opgericht en telt ruim 300 groepen, verspreid over 41 comarques (Catalaanse districten), de Balearen en Noord-Catalonië. Samen verzorgen zij jaarlijks meer dan 1.500 vuuractiviteiten.

Katoen, bedekte huid en afstand tot de eerste rij

Wie dicht bij het vuur wil komen, moet zich kleden op vonken. De gemeente Barcelona geeft voor de correfoc van La Mercè een vaste lijst aanwijzingen; organisatoren elders hanteren vergelijkbare regels. Draag een lange broek en lange mouwen van katoen, want synthetische stof kan vlam vatten, en bedek zoveel mogelijk huid. Een hoed beschermt het hoofd en een katoenen doek de hals. Bescherm je ogen en oren tegen de knallen van de vuurbeesten, en trek dichte, stevige schoenen aan.

De gemeente vraagt daarnaast om geen alcohol te drinken en geen glas mee te nemen, omdat gebroken glas op straat gevaarlijk is, en om geen water over de deelnemers te gooien. Dat het publiek zelf tussen het vuur loopt, heeft de correfoc gemeen met het stierenrennen van San Fermín, waar de aanwezigen ook deelnemer zijn en geen toeschouwer.

Wie het vuurwerk mag dragen

Vuurwerk in een volle straat valt in Spanje onder strenge regels. Het Departement Cultuur van de Generalitat de Catalunya legt uit dat correfocs gebruikmaken van een uitzondering in de pyrotechniekwetgeving: de aanvullende technische instructie ITC 18 bij koninklijk besluit 563/2010. Daarvoor gelden twee voorwaarden: het religieuze, culturele of traditionele karakter van het evenement moet officieel erkend zijn, en wie het vuurwerk hanteert moet daarvoor opgeleid en erkend zijn. In Catalonië is dat geregeld in resolutie CMC/3659/2010.

Elke optocht heeft daarom een responsable de foc, die toeziet op de opslag en het gebruik van de pyrotechniek, en de Generalitat registreert de activiteiten in de Base de dades del Foc.

Veelgestelde vragen