Castells: de menselijke torens van Catalonië

Soort

Groepstraditie, menselijke torens

Thema

Tradities en feesten

Regio

Catalonië

Hoogte

Zes tot tien verdiepingen

UNESCO

Representatieve lijst sinds 2010

Wedstrijd

Concurs de Castells, Tarragona, om het jaar

Zes tot tien verdiepingen mensen op elkaar

Een castell is een toren van mensen die op elkaars schouders staan. De UNESCO beschrijft de torens als bouwwerken van zes tot tien verdiepingen, opgezet tijdens de jaarlijkse feesten van Catalaanse steden en dorpen en traditioneel op het plein voor het balkon van het gemeentehuis. Binnen de Spaanse tradities en feesten is dit geen optocht en geen voorstelling waar het publiek op afstand naar kijkt: het bouwwerk bestaat alleen zolang de deelnemers blijven staan, en de deelnemers vormen de constructie zelf.

De toren heeft drie delen, elk met een eigen naam. Onderaan staat de pinya, de dichte massa mensen die de basis draagt. Daarboven begint de tronc, de stam, waar twee tot vijf zwaarder gebouwde mannen de lichtere jongens en meisjes boven zich ondersteunen. De bovenste drie verdiepingen heten samen de pom de dalt en bestaan uit kinderen. Het kind dat helemaal bovenaan klimt, is de enxaneta.

Colla's, hemdkleuren en muziek

Elke colla, zoals de groepen heten, draagt hemden in een eigen kleur, waaraan je ze op het plein herkent. Daarbij hoort de faixa, een brede doek om het middel die de rug beschermt en waaraan de klimmers zich vastgrijpen op weg naar boven. De sjerp is dus onderdeel van de constructie en niet alleen van de kleding.

De kennis die nodig is om een toren te bouwen, wordt binnen de groep van generatie op generatie doorgegeven en is volgens de UNESCO alleen in de praktijk te leren. Een colla is daarom een vereniging met vaste leden die samen oefenen, vergelijkbaar met de broederschappen die de processies van Semana Santa dragen. Voor de pinya geldt een uitzondering: volgens de UNESCO is iedereen welkom om die basis te vormen, ook wie geen lid is.

Tijdens het bouwen spelen muzikanten op de gralla, een blaasinstrument. Zij bepalen het ritme waarop de toren wordt opgebouwd.

Valls, Tarragona en de wedstrijd om het jaar

Castells worden in heel Catalonië gebouwd, maar twee steden in de provincie Tarragona hebben een bijzondere plaats. In Valls staat het Museu Casteller de Catalunya, dat zichzelf beschrijft als museum in het hart van de castellerwereld. Het museum noemt onder zijn steunende partners het Catalaanse departement van Cultuur, de Diputació de Tarragona, de gemeente Valls en de Coordinadora de Colles Castelleres de Catalunya, de overkoepelende organisatie van de colles. In Valls bouwen ook twee colles die volgens de gemeente sinds het begin van de negentiende eeuw zijn gedocumenteerd, de Colla Vella dels Xiquets de Valls en de Colla Joves Xiquets de Valls, op de Plaça del Blat, die de gemeente het kilometer nul van de castellerwereld noemt.

In Tarragona wordt om het jaar het Concurs de Castells gehouden, traditioneel in het eerste weekend van oktober in een even jaar. In het archief van de wedstrijd staan edities vanaf 1932. In 2026 deden 42 colles mee, verdeeld over drie wedstrijddagen: een voorronde in Torredembarra op 27 september met twaalf colles, en in Tarragona op 3 oktober achttien en op 4 oktober twaalf colles. Elke colla krijgt vijf rondes om haar beste torens te bouwen. De eindscore is de som van de drie best gescoorde constructies, en een moeilijkere toren levert volgens de puntentabel meer punten op dan een eenvoudiger bouwwerk.

Anders dan Las Fallas in Valencia of San Fermín in Pamplona, die elk in één stad in een vaste periode plaatsvinden, zijn castells niet aan één plaats of datum gebonden: de colles bouwen tijdens de jaarlijkse feesten van Catalaanse steden en dorpen.

Wat de erkenning door de UNESCO wel en niet betekent

In 2010 zijn de castells op voordracht van Spanje opgenomen op de representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid, onder de naam Human Towers. Die lijst is bedoeld om levende tradities zichtbaar te maken. Hij legt de colles geen regels op en zegt niets over hoe hoog of hoe moeilijk een toren moet zijn. Het museum in Valls houdt het op meer dan tweehonderd jaar dat er in Catalonië torens worden gebouwd.

Castells zijn een Catalaanse traditie en geen landelijke. Wie Spaanse feesten vooral kent van flamenco of stierenvechten, ziet hier iets dat bij één regio hoort. De verschillen tussen de streken komen aan bod in het overzicht van de Spaanse cultuur.

Veelgestelde vragen