Nochevieja: oudejaarsnacht en de twaalf druiven

Datum

31 december, de nacht voor Año Nuevo

Gebruik

Twaalf druiven bij de twaalf klokslagen van middernacht

Bekendste klok

Real Casa de Correos, Puerta del Sol, Madrid

Hoort bij

Spaanse tradities en feesten

Twaalf druiven bij twaalf klokslagen

Nochevieja is de nacht van 31 december en het Spaanse woord voor oudejaarsnacht. Het hoort bij de Spaanse tradities en feesten en heeft een eigen gebruik dat weinig andere landen kennen: bij middernacht eet je twaalf druiven, één bij elke klokslag. Die twaalf druiven heten las doce uvas de la suerte, de twaalf geluksdruiven. Volgens de overlevering staat elke druif voor een wens voor één maand van het nieuwe jaar, en wie ze allemaal op tijd weg krijgt, begint het jaar met geluk.

De klokslagen worden niet op eigen gezag geteld. Het ritueel loopt gelijk met de campanadas, de twaalf slagen van de klok op de Puerta del Sol in Madrid. Op het plein verzamelt zich elk jaar een menigte om de druiven te eten, en de ceremonie wordt op televisie uitgezonden. Wie niet in Madrid is, kijkt of luistert live mee, thuis of op een plein waar de uitzending op een scherm staat.

Twee verhalen over de herkomst

Hoe oud het gebruik is, staat niet vast. Er bestaan twee verklaringen. De eerste verwijst naar de jaren tachtig van de negentiende eeuw: de Madrileense burgerij zou bij het nieuwjaarsmaal druiven en champagne hebben genomen, en gewone Madrilenen zouden dat bij de Puerta del Sol hebben nagedaan, deels als spot. Een krantenbericht van 2 januari 1894 in El Correo Militar spreekt al van de onvergankelijke gewoonte om bij de eerste klokslag van twaalf uur druiven te eten.

De tweede verklaring is commerciëler. In 1909 was er een groot overschot aan druiven, en producenten zouden het gebruik hebben aangemoedigd om ze kwijt te raken. Volgens National Geographic verkochten ze de druiven als uvas de la suerte, verpakt per twaalf. De twee verhalen sluiten elkaar niet uit: omdat kranten het gebruik al vóór 1909 noemen, lijkt het overschot een bestaand gebruik een duw te hebben gegeven. Over de precieze oorsprong is geen zekerheid, dus houd beide verhalen als verklaring en niet als vaststaand feit.

De klok van de Real Casa de Correos

De klok hangt op de Real Casa de Correos, het gebouw aan de Puerta del Sol dat nu de zetel van de regering van de regio Madrid is. Een eerdere klok op het gebouw liep onnauwkeurig, waarna de gemeente de Spaanse uurwerkmaker José Rodríguez Losada benaderde, die een winkel in Londen had. Hij bouwde in drie jaar een nieuw uurwerk en schonk het gratis. Koningin Isabella II huldigde het op 19 november 1866 in.

De televisie-uitzending van de klokslagen begon in december 1962 bij Televisión Española. Het gebruik kwam ook buiten Madrid voor: een krant op Tenerife meldt het al in 1903.

Nochevieja, Nochebuena en de dagen daarna

Nochevieja valt een week na Nochebuena, de kerstavond van 24 december. In Spanje is de nacht van 31 december een eigen feest met een eigen etentafel en niet een tweede kerstavond. De feestelijke reeks eindigt niet op 1 januari: op 6 januari volgt Driekoningen in Spanje, met de cadeaus voor de kinderen.

Anders dan Semana Santa, Las Fallas of San Fermín is Nochevieja niet aan één stad of streek gebonden. Het gebruik van de druiven is landelijk, al verschilt het per huishouden wat er verder op tafel staat. Meer feesten staan op de pagina Cultuur.

Veelgestelde vragen