Kalimotxo: rode wijn met cola

Soort

Gemengde drank met wijn

Hoort bij

Spaanse dranken

Basis

Rode wijn en cola

Naam

Baskisch kalimotxo, Spaans calimocho

Naam bedacht

Puerto Viejo de Algorta (Getxo), 1972 of 1973

Vastgelegde samenstelling

Geen

Rode wijn met cola, in Spanje ook calimocho

Kalimotxo is rode wijn met cola, meestal op ijs geschonken. Het hoort bij de gemengde drankjes onder de Spaanse dranken: er is geen beschermde herkomst en geen voorgeschreven verhouding. De naam is Baskisch. In het Spaans schrijft men calimocho, en zo staat het woord ook in het woordenboek van de Real Academia Española, sinds de uitgave van 2001 als een drank van rode wijn en cola, volgens El País zonder verwijzing naar de Baskische spelling.

Wie het drankje met een ander wijnmengsel vergelijkt, ziet vooral het verschil in frisdrank. Tinto de verano wordt aangelengd met gaseosa, een kleurloze frisdrank, en sangría trekt met fruit en andere ingrediënten. Kalimotxo is de variant met cola. De andere dranken en gerechten van het land staan onder eten en drinken.

Een partij slechte wijn op het feest van Algorta

Het bekendste verhaal over het ontstaan staat in El Correo, de krant van Bilbao, en berust op het boek La verdadera historia del kalimotxo. Op 12 augustus 1972 organiseerde een vriendengroep van ongeveer zeventien jaar oud, de cuadrilla Antzarrak, de feesten in Puerto Viejo de Algorta, een wijk van Getxo bij Bilbao. In hun txosna, de bar die jongerengroepen in Baskische feesten opzetten om geld voor het feest binnen te halen, schonken ze 2.000 liter cosechero uit La Rioja, jonge wijn zonder rijping. De wijn bleek bedorven: de klanten klaagden dat hij gepikt was en dronken hem nauwelijks.

Op aanraden van bezoekers mengden de jongens de wijn met andere dranken, met citroen- en sinaasappelfrisdrank en bier, en kwamen uiteindelijk bij cola. Gekoeld verhulde die de smaak. Ze hingen een bord op met de tekst "Kalimotxo. Mezcla secreta", en volgens het boek was alles, in totaal 4.000 liter, op. Dat is het verhaal zoals de bedenkers het zelf vertellen, ruim dertig jaar later. Verne, het onderdeel van El País voor achtergronden, geeft als jaar 1973 op, naar het boek van de Antzarrak zelf. Het jaartal is dus niet eenduidig, en een onafhankelijke bron voor het feest zelf ontbreekt in dit onderzoek.

De naam is Baskisch, het mengsel ouder

Het mengsel van rode wijn en cola is niet in Algorta bedacht. Volgens dezelfde bron kende de groep het al onder de naam Rioja libre, een drank die op dat moment weinig mensen dronken. Verne noemt daarnaast een Amerikaans boek over Coca-Cola, volgens hetwelk Italiaanse immigranten in de eerste decennia van de twintigste eeuw chianti met cola mengden. Het gaat dan om een anekdote uit één boek. Wat de Antzarrak wel bedachten, is het woord.

Dat woord kwam uit een bijnaam. Een jongen uit Erandio werd Kalimero genoemd, naar het kuiken uit de tekenfilm, en de groep speelde met zijn naam tot er een klank overbleef die niets betekende: kalimotxo. Over het tweede deel lopen de verhalen uiteen. In het boek van de groep heet het dat motxo werd genoemd als Baskisch woord voor lelijk, terwijl er ook een groepslid met de bijnaam Morotxo zou zijn geweest. Later zeggen leden van de groep in interviews dat het woord een samenvoeging is van Kalimero en die bijnaam.

Wijn, merknaam en blikjes

Dat het begon met slechte wijn betekent niet dat dat nog hoeft. Een van de Antzarrak zegt in een interview met de Baskische omroep EITB dat het verhaal van de bedorven wijn een anekdote uit het verleden is en dat voor een goede kalimotxo goede wijn nodig is. De hosteleria van La Rioja, de regio van Riojawijn, hield in 2016 in Logroño een eerste Ruta del Calimocho, een route langs bars.

Over de merknaam schrijft Verne, op basis van gegevens van het Europese bureau voor intellectueel eigendom (EUIPO), dat kalimotxo in 1996 als merk is geregistreerd door een bedrijf dat later in het Coca-Cola-concern opging. De Spaanse spelling calimocho was toen als merk niet geregistreerd. Het is een momentopname uit 2016, en wie de naam commercieel wil gebruiken, moet het huidige register raadplegen. Voorverpakte versies zijn er ook: Verne noemt onder meer een calimocho van Lidl in 2011 en een product van Kukuxumusu in 2010.

Veelgestelde vragen