Doñana: nationaal park aan de Guadalquivir

Waar de Guadalquivir in de Atlantische Oceaan uitkomt

Doñana is geen dorp maar een beschermd natuurgebied in het zuidwesten van Andalusië, rond de monding van de Guadalquivir. Die rivier begint ver hiervandaan, in de bergen bij Cazorla in de provincie Jaén, en bereikt hier de oceaan. Het nationale park meet 54.252 hectare en ligt in de provincies Huelva en Sevilla. Daaromheen ligt een randzone van ruim 74.000 hectare, waarin ook het aangrenzende natuurpark valt.

Je komt het gebied aan drie kanten binnen. Aan de westkant liggen El Rocío en de badplaats Matalascañas, allebei in de gemeente Almonte, met de meeste bezoekerscentra. Aan de oostkant loopt de weg via Villamanrique de la Condesa, La Puebla del Río en Isla Mayor door de omgevormde moerasgronden van de provincie Sevilla. Aan de zuidkant ligt Sanlúcar de Barrameda aan de overkant van de riviermonding, in de provincie Cádiz, met Jerez de la Frontera iets landinwaarts.

Nationaal park en natuurpark onder één beheer

Doñana werd nationaal park bij een decreet van 16 oktober 1969. Een wet uit 1978 herzag die status en in 2004 werden de grenzen verruimd. Het park kwam in 1982 onder het Ramsar-verdrag voor wetlands van internationaal belang, staat sinds 1994 op de werelderfgoedlijst van UNESCO en is daarnaast biosfeerreservaat en Natura 2000-gebied.

Wie over Doñana leest, komt verschillende namen tegen voor ongeveer hetzelfde gebied. Het nationale park is de streng beschermde kern. Het natuurpark eromheen kent ruimere regels voor landbouw, veeteelt en bebouwing en vangt een deel van het bezoek op. Sinds 1 juli 2006 beheert de regionale overheid van Andalusië het nationale park alleen, en sinds 2007 worden nationaal park en natuurpark samen bestuurd onder de naam Espacio Natural de Doñana.

Marisma, stuifduinen en cotos

Het park bestaat uit drie landschappen naast elkaar, met een overgangszone ertussen die de vera heet. De marisma is de grootste: een vlakke moerasvlakte die het beeld van het hele gebied bepaalt. De duinen beginnen op het strand en schuiven met de zuidwestenwind landinwaarts over de begroeide laagtes ertussen; waar een duinenrij overheen is getrokken, staan de kale stammen van verstikte pijnbomen. De cotos zijn de hogere zandgronden met parasoldennen en mediterrane struiken.

De marisma loopt in de herfst vol met de eerste regens en ligt in de winter als een ondiep meer over de vlakte, met flamingo's, ganzen en eenden. In de zomer droogt hij op tot gebarsten klei waar paarden en runderen grazen. Vroeger kreeg de vlakte haar water van de rivier, van zijtakken en van het getij; nu komt het alleen nog van enkele beken en van regen, waardoor het seizoensverschil scherper is geworden. Natte winters en droge zomers horen bij het weer en klimaat in Andalusië, en in Doñana is dat verschil zichtbaar in het landschap zelf.

De officiële bezoekersgids van het park telt 232 vogelsoorten. De bekendste bewoners zijn de Iberische lynx en de Spaanse keizerarend, allebei met uitsterven bedreigd. In de open plekken tussen de dennen zie je eerder damherten en wilde zwijnen.

Vrij wandelen aan de rand, met een gids de kern in

Rond het park liggen vijf bezoekerscentra met vrij toegankelijke wandelpaden en vogelkijkhutten. Ze liggen ver uit elkaar, verdeeld over drie provincies, dus de keuze bepaalt welk landschap je te zien krijgt.

De kern van het nationale park is niet vrij toegankelijk. Er zijn twee georganiseerde routes: een tocht van ongeveer vier uur in terreinwagens die bij El Acebuche begint en eindigt, en een boottocht over de Guadalquivir die vanuit de vissersbuurt Bajo de Guía in Sanlúcar vertrekt. Allebei worden ze door concessiehouders uitgevoerd en je reserveert vooraf, zeker in vakantieperioden. Tijden, tarieven en uitvoerders veranderen, dus controleer die kort voor je bezoek. Herfst en winter zijn rustiger en koeler dan de zomer, en dat is ook de periode van de overwinterende vogels.

Bron: Parque Nacional de Doñana, Guía de visita (OAPN)

Veelgestelde vragen