Salamanca

Een stad van goudkleurig zandsteen op de Meseta

Salamanca is de hoofdstad van de provincie Salamanca in Castilië en León en had op 1 januari 2025 volgens het INE 146.110 inwoners. De stad ligt ver van zee op de Meseta, het centrale hoogland van Spanje. Binnen de bestemmingen in Spanje hoort ze bij de steden in Spanje die je vooral om hun gebouwen en geschiedenis bezoekt: de universiteit, twee kathedralen en een groot plein liggen allemaal in het oude centrum.

Op de kaart van Spanje ligt Salamanca ten westen van Madrid, in de richting van de Portugese grens. UNESCO nam de oude stad in 1988 op in de werelderfgoedlijst. Veel monumenten zijn gebouwd van Villamayor-steen, een zandsteen waarvan de goudkleurige tint volgens de gemeente met het licht verandert.

Een universiteit uit 1218 met een kikker op de gevel

De Universidad de Salamanca gaat terug op 1218, toen koning Alfonso IX van León het Estudio General van zijn rijk in Salamanca stichtte. Het is de oudste universiteit van Spanje, en volgens de universiteit zelf de enige die al die eeuwen zonder onderbreking is blijven werken. Halverwege de dertiende eeuw erkende paus Alexander IV dat de graden die zij uitreikte overal geldig waren.

De eerste twee eeuwen werd er lesgegeven in de kloostergang van de Catedral Vieja en in gehuurde huizen in de buurt. Pas in de vijftiende eeuw kreeg de universiteit eigen gebouwen, waaronder de Escuelas Mayores. De gevel daarvan is plateresk, de rijk versierde vroege renaissancestijl van Spanje, en is een embleem van de universiteit geworden. Tussen het beeldhouwwerk zit een kikker die studenten volgens de gemeente als geluksbrenger zien.

In de zestiende eeuw werkten hier Francisco de Vitoria, die als een van de grondleggers van het internationaal recht geldt, en andere denkers van de Escuela de Salamanca. Vanaf het midden van die eeuw namen de eerste universiteiten die Spanje in Amerika stichtte haar als voorbeeld. Nu heeft de universiteit ongeveer 30.000 studenten, verspreid over campussen in Salamanca, Ávila, Zamora, Béjar en Villamayor.

Twee kathedralen die tegen elkaar aan staan

De Catedral Vieja werd in de twaalfde en dertiende eeuw gebouwd en is laatromaans. Opvallend zijn de koepel met Oosterse invloeden, de Torre del Gallo, en het altaarretabel van de gebroeders Delli uit het midden van de vijftiende eeuw. De Catedral Nueva, gewijd aan Maria Tenhemelopneming, werd in 1513 begonnen en pas in 1733 voltooid. Door die 220 jaar bouwtijd zitten er laatgotische, renaissance- en barokonderdelen in hetzelfde gebouw; de koepel is neoklassiek en het koorgestoelte geldt als een hoogtepunt van de Spaanse barok.

Het kathedraalkapittel bewaart vijf historische orgels, waarvan vier nog in gebruik zijn. Het orgel in de Capilla de Anaya, uit het begin van de vijftiende eeuw, geldt als een van de oudste van Europa en is het enige dat niet meer in gebruik is.

Het plein, het schelpenhuis en het klooster van San Esteban

De Plaza Mayor werd tussen 1729 en 1755 gebouwd, eerst onder leiding van Alberto de Churriguera en na zijn vertrek door Andrés García de Quiñones, die onder meer het stadhuis afmaakte. Het plein is vrijwel vierkant en omgeven door arcaden. In de boogvelden zitten medaillons van koningen, militairen en andere figuren uit de Spaanse geschiedenis. Het staat op de plek van een oude markt; nu zitten er cafés en restaurants onder de arcaden, waaronder Café Novelty uit 1905, waar onder anderen Miguel de Unamuno kwam.

De Casa de las Conchas is een stadspaleis uit de tijd van de Katholieke Koningen, begonnen aan het eind van de vijftiende eeuw door Rodrigo Maldonado de Talavera en voltooid door zijn zoon. Meer dan driehonderd schelpen bedekken de gevel. Het gebouw is nu de openbare bibliotheek van de regering van Castilië en León in Salamanca.

Het dominicanenklooster San Esteban is vooral in de vijftiende en zestiende eeuw gebouwd. De platereske gevel is opgezet als een groot altaarstuk, met in het midden de marteldood van Stefanus. Christoffel Columbus verbleef hier toen hij voor hoogleraren van de universiteit verdedigde dat je Indië kon bereiken door naar het westen te varen. De prior, Diego de Deza, biechtvader van koningin Isabella, steunde hem bij de koningin.

De Romeinse brug over de Tormes

De Puente Romano over de Tormes stamt waarschijnlijk uit de eerste eeuw na Christus en lag aan de Vía de la Plata, de weg van Mérida naar Astorga. Hij heeft 26 bogen, waarvan er 15 van Romeinse oorsprong zijn; de rest is na de overstroming van 1626 hersteld. Tot het begin van de twintigste eeuw was dit de enige toegang tot de stad vanuit het zuiden. Aan de stadskant staat een granieten verraco, een grof gehouwen stier uit de tijd van de Vettonen, het volk dat aan de oorsprong van Salamanca wordt toegeschreven.

De brug speelt een rol in de roman Lazarillo de Tormes, waarin Lazarillo en de blinde man bij de brug een bekende scène hebben. Langs de rivier bij de brug wordt elk jaar de Lunes de Aguas gevierd.

Koude winters en droge zomers op de Meseta

Het weerstation Salamanca Aeropuerto van AEMET staat op 790 meter hoogte in de gemeente Calvarrasa de Abajo, buiten de stad. Over de periode 1981-2010 was het jaargemiddelde 12,2 °C en viel er gemiddeld 372 mm neerslag per jaar. In januari is de gemiddelde minimumtemperatuur -0,7 °C, en per jaar vriest het gemiddeld 76,8 dagen. In juli is de gemiddelde maximumtemperatuur 30,0 °C, terwijl de gemiddelde minimumtemperatuur dan 12,9 °C is: warme dagen en koele nachten. Juli en augustus zijn met 11 en 12 mm de droogste maanden.

Dit is het klimaat van een hooggelegen binnenland, niet dat van de Spaanse kusten, waar de zee de uitersten dempt. Het zijn gemiddelden over dertig jaar en geen verwachting voor een losse reisdag.

Bron: AEMET, valores climatológicos normales: Salamanca Aeropuerto

Veelgestelde vragen