Tartessos: het rijke koninkrijk uit het zuidwesten van Spanje

Periode

Zevende en zesde eeuw v.Chr. (bloei)

Gebied

Zuidwesten van het Iberisch Schiereiland, in het huidige Andalusië

Bekende koning

Arganthonios, bij Herodotos

Thema

Spaanse geschiedenis

Wat de oude schrijvers vertellen

Tartessos is de naam die Griekse en later Romeinse auteurs gebruikten voor een rijk gebied in het zuidwesten van het Iberisch Schiereiland. Het is een van de oudste hoofdstukken uit de Spaanse geschiedenis, lang voor de Romeinen en de Moren. Wat we weten komt grotendeels van buitenstaanders, aangevuld met opgravingen.

De bekendste passage staat bij Herodotos (Historiën, boek 1, hoofdstuk 163). Volgens hem hoorden de Foceërs, Grieken uit Klein-Azië, bij de eersten die Tartessos bereikten en raakten zij bevriend met de koning, Arganthonios. Die regeerde tachtig jaar en werd honderdtwintig. Toen de Foceërs niet wilden blijven, gaf hij hun geld voor een stadsmuur, omdat het Mediaanse rijk groter werd. Zulke getallen zijn niet te controleren; de passage laat vooral zien dat Griekse zeevaarders Tartessos in de zesde eeuw voor Christus kenden als een rijk koninkrijk.

Waar de stad gelegen kan hebben

Over de ligging bestaat geen overeenstemming. De Princeton Encyclopedia of Classical Sites vat samen dat antieke schrijvers Tartessos soms met Cádiz of Carteia vereenzelvigden en het elders beschreven als een stad tussen twee armen van een rivier, dicht bij de Zuilen van Hercules. De Río Tinto geldt daarin als de enige rivier die past bij de beschrijvingen van water waarin tin werd gevonden.

Een recent artikel in Frontiers in Marine Science verdedigt het gedicht Ora Maritima van de Romeinse schrijver Avienus uit de vierde eeuw na Christus als betrouwbare bron. De auteurs plaatsen de stad op de landtong La Algaida bij de monding van de Guadalquivir, die volgens hen in de eerste eeuwen voor Christus nog een eiland was. Dat is een voorstel in een lopend debat, geen vastgestelde ligging. Avienus schreef bovendien ruim negenhonderd jaar na de bloeitijd, wat de bron kwetsbaar maakt.

Wat archeologen vonden

In de stad Huelva, bij het samenkomen van de Odiel en de Tinto, zijn Fenicische, Cypriotische, Griekse, Sardijnse en Italische scherven gevonden uit de tiende tot het begin van de achtste eeuw voor Christus. Een Grieks opschrift op een Samisch drinkbeker uit de zevende eeuw is het oudste dat tot nu toe in Iberië is gevonden. Er lag dus al lang voor Herodotos handel tussen de kust en de Middellandse Zee. Of de bewoners van Huelva zich Tartessiërs noemden, volgt daar niet uit.

Het bekendste voorwerp is de schat van El Carambolo, in 1958 gevonden op een heuvel bij Camas, nabij Sevilla. Het Museo Arqueológico de Sevilla beschrijft eenentwintig gouden stukken: plaquettes, een halssieraad, hangers en twee armbanden. Ze werden waarschijnlijk in de zesde eeuw voor Christus begraven, mogelijk in een plek voor ritueel gebruik, en zijn misschien twee eeuwen eerder gemaakt. Ook een lettergreepschrift uit omstreeks 700 voor Christus wordt met deze streek verbonden.

Waarom Tartessos uit de bronnen verdwijnt

Volgens de Princeton Encyclopedia verdwijnt de Tartessische cultuur aan het begin van de vijfde eeuw voor Christus. Een oorzaak noemt de bron niet, en in de gebruikte bronnen staat geen verklaring die we hier als vaststaand kunnen overnemen. Ook is nog discussie of Tartessos een inheems koninkrijk was of vooral een Fenicisch handelsproject; dat verschil bepaalt hoe je de vondsten leest.

Het gebied zou daarna steeds van bestuurders en bewoners wisselen. Na de Romeinen kwam de periode van Al-Andalus, waarover ook het artikel over de Moren in Spanje gaat, en later de Reconquista. Tartessos is daardoor vooral te vinden in oude teksten en in musea.

Veelgestelde vragen