Spaanse architectuur: bouwlagen die zichtbaar blijven

Onderdeel van

Kunst en cultuur in Spanje

Voorbeelden in dit artikel

Mezquita, Alhambra, Sagrada Família

Bouwtijd van de voorbeelden

Van 786 tot 2026

De Mezquita van Córdoba: een kerkschip in een moskee

Spaanse architectuur laat zich het best lezen aan gebouwen die niet in één keer zijn gebouwd. Dat maakt de Spaanse kunstgeschiedenis zichtbaar in steen: wie de bouwjaren naast elkaar zet, ziet welke bewoners en bestuurders er na elkaar aan werkten. De Mezquita van Córdoba is daarvan het duidelijkste voorbeeld. Het Cabildo Catedral, het kapittel dat het gebouw beheert, geeft een tijdlijn met jaartallen.

Abd al-Rahman I stichtte de moskee tussen 786 en 788 met elf beuken. Daarna werd het gebouw drie keer uitgebreid: tussen 833 en 848 met acht beuken naar het zuiden, tussen 962 en 966 onder Al-Hakam II met een nieuwe gebedszaal, en tussen 991 en 994 onder Almanzor naar het oosten. In 1236 werd het gebouw gewijd voor de christelijke eredienst. De bouw van een gotisch schip begon pas in 1489, en in 1523 volgde het transept onder leiding van Hernán Ruiz I. De toren kreeg tussen 1593 en 1736 een dikke muur om de oude minaret heen. Het islamitische hoofdgebouw bleef daardoor grotendeels staan, met de christelijke toevoegingen erin.

De Alhambra: Nasridische paleizen en een renaissancepaleis

Volgens het Patronato de la Alhambra y Generalife, de beheerder van het complex, vestigde Mohammed ibn al-Ahmar, de stichter van de Nasridendynastie, zich in 1238 in Granada en begon daarna aan de herbouw van de Alhambra als zetel van het hof. Het complex bereikte zijn hoogtepunt in de veertiende eeuw, onder Yusuf I (1333 tot 1354) en tijdens de tweede regering van Muhammad V (1362 tot 1391).

Na de verovering van Granada in 1492 werd de Alhambra een Casa Real. In 1526 besloot keizer Karel V tot de bouw van een eigen paleis in renaissancestijl, direct naast de bestaande islamitische gebouwen. Het terugtrekkende Franse leger liet er in 1812 explosieven ontploffen, waarbij het monument bijna werd vernield. In 1870 kreeg het complex de status van nationaal monument.

De Sagrada Família: een bouwproject van meer dan 140 jaar

De bouw van de Sagrada Família in Barcelona begon in 1882 met een neogotisch ontwerp van Francisco de Paula del Villar. Een jaar later nam Antoni Gaudí de leiding over en gaf hij het project een andere richting. Vanaf 1914 werkte hij uitsluitend aan de basiliek. Hij overleed in 1926 en zag van de torens alleen de klokkentoren die in 1925 klaar was. In de burgeroorlog van 1936 werden plannen en foto's verbrand en gipsmodellen stukgeslagen; het werk ging daarna verder met gered materiaal uit de werkplaats en met gepubliceerde bronnen.

De toren van Maria (138 meter) was in 2021 klaar en de vier evangelistentorens in 2023. Op 20 februari 2026, honderd jaar na de dood van Gaudí, werd de laatste arm van het kruis op de toren van Jezus Christus geplaatst. Die toren is 172,5 meter hoog en daarmee het hoogste punt van de basiliek.

Drie gebouwen, drie manieren om lagen te stapelen

In Córdoba zitten de lagen in één ruimte: een gotisch schip midden in een gebouw dat voor een ander geloof werd gebouwd. In Granada staan ze naast elkaar, omdat het paleis van Karel V op de heuvel een eigen gebouw is. In Barcelona volgen ze elkaar op in de tijd, met een neogotisch begin, het werk van Gaudí en wat latere bouwers daarna hebben voltooid.

Bron: Cabildo Catedral de Córdoba, tijdlijn

Gebouwen voor kunstenaars: Figueres en Montjuïc

Ook musea van kunstenaars zijn architectuur. Het Teatre-Museu van Salvador Dalí in Figueres zit in een voormalig gemeentelijk theater dat in de burgeroorlog werd verwoest en op 28 september 1974 als museum opende. Het gebouw heeft een opvallende glazen koepel. In Barcelona staat op Montjuïc de Fundació van Joan Miró, een museumgebouw dat de architect Josep Lluís Sert ontwierp en dat in 1975 opende.

Veelgestelde vragen