Spaanse keramiek

Belangrijkste centra

Manises, Talavera de la Reina, El Puente del Arzobispo

UNESCO

Immaterieel erfgoed sinds 2019 (Talavera en El Puente del Arzobispo)

Nationaal museum

Museo Nacional de Cerámica, Valencia

Vakgebied

Kunst en cultuur in Spanje

Een land met meerdere keramiektradities

Wie in Spanje over keramiek leest, komt geen enkele nationale stijl tegen. Elk centrum had zijn eigen klei, glazuur en kleuren, en dat blijft zichtbaar in de musea. Binnen de Spaanse kunst hoort keramiek bij het toegepaste werk: borden, kruiken, apotheekpotten en tegels, meer dan schilderijen.

De duidelijkste plek om die verschillen naast elkaar te zien is het Museo Nacional de Cerámica y Artes Suntuarias "González Martí" in Valencia. Het museum is gevestigd in het Palacio del Marqués de Dos Aguas, een gebouw met gotische oorsprong uit de vijftiende eeuw, en ontstond in 1947 rond de privécollectie van Manuel González Martí. De keramiekcollectie omvat werk uit Paterna, Manises, Talavera en Alcora. Meer verhalen uit deze tak van de site staan op de pagina over cultuur in Spanje.

Manises: gouden glans voor Europese hoven

Manises, vlak bij Valencia, begon in het eerste kwart van de veertiende eeuw met aardewerk dat een metaalachtige gouden glans kreeg, in het Spaans reflejo metálico. De typische kleuren zijn goud en blauw. Het werk werd naar Italië verhandeld en kwam terecht aan het hof van Alfons de Grootmoedige in Napels. Volgens Spaanse overzichten ging het via Mallorca verder, en kreeg Italiaanse nabootsing daarom de naam majolica.

Daarna veranderde het bedrijf. In 1941 telde Manises ongeveer tachtig fabrieken met bijna 5.000 werknemers, en een groot deel van de productie verschoof naar sanitair en elektrische onderdelen. Handwerk bestaat er nog, maar de stad is vooral een industriecentrum geworden.

Talavera en El Puente del Arzobispo, door UNESCO erkend

In 2019 nam UNESCO de keramiek van Talavera de la Reina en El Puente del Arzobispo op in de lijst van immaterieel erfgoed, samen met de talavera uit Puebla en Tlaxcala in Mexico. Erkend is het maakproces: klei bereiden, op de draaischijf werken of gieten, versieren, glazuur en pigmenten maken en de oven bedienen. Volgens UNESCO volgt het werk nog hetzelfde patroon als in de zestiende eeuw, ook als een werkplaats nu een elektrische draaischijf gebruikt.

De kennis gaat mondeling over van meester naar leerling, in de werkplaats of binnen het gezin. Sommige makers voeren alle stappen zelf uit, andere specialiseren zich. Elke werkplaats houdt eigen vormen, versieringen, kleuren en glazuren aan, waardoor het uitmaakt bij wie je een stuk koopt.

Keramiek in het werk van kunstenaars

Keramiek komt ook voor in het werk van bekende kunstenaars. Antoni Gaudí werkte naast steen, baksteen en smeedijzer ook in keramiek. Pablo Picasso gaf in 1957 zestien keramische werken aan Barcelona, waaruit later het keramiekmuseum van de stad groeide. En Joan Miró maakte in zijn late jaren Dona i ocell, een sculptuur in Barcelona die met keramische tegels is bedekt.

Veelgestelde vragen