Úbeda, renaissancepaleizen en een oude potterswijk

Het plein en de kapel van een secretaris van de keizer

Úbeda ligt in de provincie Jaén, in het oosten van Andalusië, op 729 meter hoogte en ongeveer 55 kilometer van de stad Jaén. Het stadscentrum staat sinds 2003 op de werelderfgoedlijst van UNESCO, in één inschrijving met het naburige Baeza. UNESCO beschrijft hoe de twee plaatsen in de zestiende eeuw met elkaar wedijverden in renaissancebouw: in Úbeda gaven adellijke families daar de aanzet toe, in Baeza liet de gemeenteraad openbare werken uitvoeren. Andrés de Vandelvira bouwde in beide plaatsen.

Het hart van dat adellijke Úbeda is de Plaza Vázquez de Molina. Daar staat de Sacra Capilla del Salvador, een kapel die Francisco de los Cobos, secretaris van keizer Karel V, liet bouwen als grafkapel. Diego de Siloé maakte in 1536 het eerste ontwerp en Vandelvira voerde het vanaf 1540 uit. De plattegrond is volgens het gemeentelijke toeristenportaal wiskundig opgezet, met een enkel schip en een koepelvormige apsis, en de gevel en sacristie zijn versierd met klassieke figuren, waaronder Hercules.

Het Hospital de Santiago, buiten de stadsmuren gebouwd

Een tweede werk van Vandelvira staat aan de hoofdwinkelstraat van de stad: het Hospital de Santiago, gebouwd tussen 1562 en 1575 in opdracht van Diego de los Cobos y Molina. Het gebouw combineert ziekenhuis, paleis en kapel, met een brede gevel tussen twee torens en een reliëf van Santiago Matamoros boven de ingang. Het lag buiten de oorspronkelijke stadsmuren, zodat ziekten zich niet binnen de stad verspreidden.

Als ziekenhuis was het tot 1975 in gebruik. Nu is het een congres- en tentoonstellingscentrum en cultureel centrum, waar grote evenementen van de stad plaatsvinden. Het is sinds 1917 beschermd als Bien de Interés Cultural.

Aardewerk uit San Millán en riet uit de esparto

Naast steen heeft Úbeda een ambacht dat veel ouder is dan de renaissance. In de wijk San Millán, een oude buitenwijk van de stad, werken sinds de middeleeuwen pottenbakkers, vooral in de calle Valencia. Tot halverwege de twintigste eeuw waren dat er meer dan honderd. Het aardewerk is groen of bruin geglazuurd en versierd met uitgesneden motieven. De werkplaatsen volgen mudéjar-technieken, waaronder het stoken in houtgestookte ovens van Arabische makelij.

Het bekendste voorwerp is de alcuza, een kan voor olie. Daarnaast maken de werkplaatsen kruiken, kommen, borden en kannen om voedsel en olie in huis te bewaren. Ook wordt in de stad al sinds de elfde eeuw esparto verwerkt, een taai steppegras waarvan tapijten, manden en landbouwgerei worden gemaakt. In december 2012 kreeg de stad de aanduiding Zona de Interés Artesanal.

Het klooster waar San Juan de la Cruz overleed

In het Carmelietenklooster van San Miguel overleed de mysticus en dichter San Juan de la Cruz (Johannes van het Kruis) in de nacht van 13 op 14 december 1591. Hij was op 28 september naar Úbeda gekomen. Naast het klooster werd in 1627 een oratorium gebouwd op de plek waar hij zou zijn gestorven, naar verluidt de eerste kerk ter wereld die voor hem werd gebouwd. Sinds 1978 is in het klooster een museum over hem gevestigd, met relieken, geschriften en persoonlijke voorwerpen.

Aankomst en omgeving

Het treinstation Linares-Baeza ligt volgens Renfe in Linares, niet in Baeza of Úbeda. Er stoppen langeafstands- en regionale treinen. Hoe je vanaf het station verder reist, controleer je vooraf bij de busmaatschappij of de regionale vervoerder, want die verbinding hebben we niet gecontroleerd.

In dezelfde provincie ligt Cazorla aan de rand van het natuurpark, een heel andere omgeving dan de renaissancecentra. De temperaturen en neerslag voor het binnenland vind je in het overzicht van weer en klimaat in Andalusië, en andere plaatsen in Spanje staan bij de bestemmingen.

Veelgestelde vragen