Ibiza-stad, de ommuurde hoofdstad van het eiland

Eivissa en Ibiza: de stad, de gemeente en het eiland

Ibiza-stad is de hoofdstad van het eiland Ibiza en ligt aan de zuidoostkust, rond een baai die als natuurlijke haven dient. In het Catalaans heet de stad Eivissa, en onder die naam staat de gemeente ook in de officiële bevolkingscijfers van het Spaanse statistiekbureau INE. Ibiza is de gangbare Spaanse en Nederlandse vorm, en ook de vereniging van Spaanse werelderfgoedsteden schrijft Ibiza / Eivissa. Op deze pagina schrijven we Ibiza-stad voor de stad en Ibiza voor het eiland.

Het onderscheid is nodig omdat de gemeente maar een deel van het eiland beslaat. Het INE geeft de gemeente Eivissa op 1 januari 2025 55.337 inwoners; daarmee is het na Palma de tweede gemeente van de Balearen. Het eiland telt vier andere gemeenten: Santa Eulària des Riu met 42.479 inwoners, Sant Josep de sa Talaia met 29.761, Sant Antoni de Portmany met 29.132 en Sant Joan de Labritja met 7.046. Van de ruim 163.000 eilandbewoners woont ongeveer een derde in de hoofdstad. Een flink deel van wat mensen met de naam Ibiza verbinden, van de bekendste baaien tot de grootste clubs, heeft een adres in één van die vier andere gemeenten.

De stad zelf bestaat uit drie lagen die nog allemaal in gebruik zijn. Bovenop een heuvel ligt de ommuurde oude stad, aan de voet daarvan liggen de oude havenwijken, en daarachter ligt de nieuwere stad met woonwijken, scholen, kantoren en het busstation waar de eilandlijnen vertrekken. Ibiza-stad is dus geen badplaats die om een hotelstrook heen is gegroeid, maar de bestuurs- en havenstad van het eiland, met een zomerseizoen eroverheen.

Zeven bastions rond de heuvel van Dalt Vila

Boven de haven ligt de ommuurde bovenstad Dalt Vila, waarvan de naam Catalaans is: dalt betekent boven en vila stad. De vestingwerken eromheen zijn jonger dan ze lijken, want ze zijn niet middeleeuws maar zestiende-eeuws. Volgens het Ajuntament d'Eivissa begonnen de werken in januari 1555, naar een ontwerp van de Italiaanse ingenieur Giovanni Battista Calvi. Vanaf 1575 herzag Jacobo Paleazzo Fratín, ingenieur van de Kroon, het plan. De uitvoering lag bij bouwmeesters als Antoni Jaume en de Mallorcaanse Antoni Saura Cobo.

De verdedigingsring heeft zeven bastions. Zes ervan horen bij de eerste bouwfase: Sant Jordi, Sant Jaume, Sant Pere, Sant Joan, Santa Tecla en Sant Bernat. Het zevende, Santa Llúcia, kwam er in de jaren tachtig van de zestiende eeuw bij, tijdens de herziening door Fratín. De hoofdingang is het Portal de ses Taules, ook Portal de la Mar genoemd, met een gedenksteen uit 1585 en twee Romeinse beelden naast de doorgang. In de fase van Fratín werd een tweede poort geopend, het Portal del Soto Fosc.

Waarom een stad van deze omvang zulke zware vestingwerken kreeg, blijkt uit het plan waar ze bij horen. Het Ajuntament plaatst de bouw in het programma om de kustverdediging van de Middellandse Zee te moderniseren, opgezet onder Karel V, in Spanje Carlos I genoemd, en voortgezet door zijn zoon Filips II. Het doel was de gebieden van de Kroon te behouden en te verdedigen in een tijd van voortdurende oorlogen met Frankrijk en het Ottomaanse Rijk. Volgens het Grupo Ciudades Patrimonio de la Humanidad, de vereniging van Spaanse werelderfgoedsteden waar Ibiza lid van is, heeft de militaire architectuur van Dalt Vila ook invloed gehad op de versterking van Spaanse nederzettingen in de Nieuwe Wereld.

Wat er binnen de muren staat

Op het hoogste punt staat de kathedraal, gewijd aan Santa Maria de les Neus. Aan het plein ernaast staan het gebouw van de Cúria en de zetel van de Universitat, het lokale bestuursorgaan dat Jaume II van Mallorca instelde. Naast de kathedraal ligt het kasteel.

Ook een aantal musea zit binnen de muren bij elkaar. Het Museu Arqueològic d'Eivissa i Formentera, dat onder de cultuurafdeling van de Balearische regering valt, heeft zijn hoofdvestiging aan de Plaça de la Catedral 5. Het Museu d'Art Contemporani d'Eivissa van de gemeente zit aan de Ronda Narcís Puget en omvat ook het Museu Puget. Twee bastions, Sant Pere en Sant Jaume, zijn als museumruimte ingericht, en het bezoekerscentrum Madina Yabisa gaat over de islamitische stad die hier lag voor de Catalaans-Aragonese verovering van de dertiende eeuw.

De vier onderdelen van het werelderfgoed uit 1999

UNESCO plaatste Ibiza op 4 december 1999 op de werelderfgoedlijst, onder de titel Ibiza, biodiversiteit en cultuur. Het gaat niet om één monument maar om vier onderdelen die samen één inschrijving vormen: de ommuurde bovenstad Dalt Vila, de Fenicisch-Punische necropool Puig des Molins, de Fenicische nederzetting Sa Caleta en de zeegrasvelden van Posidonia oceanica in de zee rond het eiland.

Die samenstelling verklaart de dubbele titel. Twee van de vier onderdelen liggen in Ibiza-stad zelf; voor Sa Caleta is een uitstapje naar de zuidkust nodig en het zeegras ligt onder water. Het zeegras heeft ook met de helderheid van het water te maken: de toeristische dienst van de gemeente noemt de zeegrasweiden de oorsprong van de transparantie van het water rond de Pitiusen en vergelijkt ze met tropische koraalriffen, omdat het verlies ervan de voedselketen zou ontwrichten.

Bron: Ajuntament d'Eivissa, Eivissa diversitat i cultura. Patrimoni mundial

Een Fenicisch-Punische begraafplaats onder Via Romana

Ten westen van de oude stad ligt een lage heuvel die Puig des Molins heet, naar de windmolens die er sinds minstens de veertiende eeuw op staan. Onder die heuvel ligt de stadsbegraafplaats van de oudheid. Het Museu Arqueològic d'Eivissa i Formentera, dat het terrein beheert, schrijft de aanleg toe aan de Feniciërs die de stad stichtten. Zij kozen de plek halverwege de zevende eeuw voor Christus uit om hun doden te begraven, ongeveer 500 meter ten westen van de stad zoals die er toen lag. Het eerste grafveld besloeg ongeveer 10.000 vierkante meter.

Tussen het eind van de zesde en het midden van de vierde eeuw voor Christus groeide de necropool door tot meer dan vijf hectare. In de Romeinse tijd, de eerste tot de vijfde eeuw na Christus, breidde het grafveld verder uit tot waar nu de Avenida España loopt, en in de zesde en zevende eeuw reikten de begravingen tot de huidige Calle Aragón. De straten van deze wijk liggen dus boven een begraafplaats die meer dan duizend jaar in gebruik was.

De graven hebben een kenmerkende vorm: een rechthoekige schacht die naar een ondergrondse kamer leidt, een hypogeum. Aan de oppervlakte zijn er volgens het museum maar 350 tot 400 van die hypogea te zien, terwijl steekproeven van de dichtheid op ongeveer 3.000 graven in totaal uitkomen. Aan de oppervlakte is daarmee maar een klein deel van het geheel te zien. Boeren gebruikten de schachten later om olijf- en vruchtbomen in te planten, en grafrovers groeven gangen tussen de kamers; die gangen gelden nu zelf als historisch spoor.

Dat de heuvel er nog ligt, hangt samen met een beslissing uit 1931. In dat jaar werd de necropool aangewezen als Monumento Histórico Artístico, en volgens het museum hield die status het terrein in elk geval deels buiten de bouwdruk die toen in de stad begon. Er wordt sinds 1903 archeologisch gewerkt. Met de ruim vijf hectare die bewaard is gebleven noemt het museum Puig des Molins de best bewaarde en meest uitgestrekte Fenicisch-Punische necropool van het westelijke Middellandse Zeegebied. Het terrein en het bijbehorende monografische museum hebben één adres, Via Romana 31, op een paar minuten lopen van de rand van de oude stad.

De haven, de pier van Botafoc en het verkeer over zee

De haven ligt midden in de stad en niet aan de rand ervan. De Autoritat Portuària de Balears, die hem beheert, beschrijft het ook zo: het dagelijkse verkeer van de haven hoort bij het dagelijkse leven van de stad. Die verwevenheid is oud. Volgens de havenautoriteit stichtten de Carthagers in 650 voor Christus de Punische kolonie Eivissa en maakten ze van de haven een belangrijke marinebasis; daarna hielden de Romeinen de handel in stand. Het archeologisch museum noemt de stichters van de stad Feniciërs, dus de bronnen gebruiken hier niet dezelfde naam. De huidige haveninrichting is van het begin van de twintigste eeuw, toen de beschermende pier werd aangelegd.

Het verkeer verdeelt zich nu over verschillende kades. Cruiseschepen leggen aan bij de pier van Botafoc, waar ook brandstof wordt gelost. De jachthavens in de haven hebben samen ongeveer 1.400 ligplaatsen voor pleziervaart. Daarnaast varen er veerboten van zowel het Spaanse vasteland als de andere eilanden naar de haven, met Baleària, Trasmed en GNV als rederijen op die lijnen.

La Marina, Sa Penya en de wijken buiten de muren

Direct onder de muren, tussen de vesting en het water, liggen La Marina en Sa Penya: de twee oude havenwijken, die de toeristische dienst van de gemeente samen met Dalt Vila tot de historische wijken rekent. Verder van de kade liggen de nieuwere buurten, waaronder l'Eixample, Es Pratet, Es Clot, Cas Serres en Sa Capelleta, plus de bebouwing rond het strand van Ses Figueretes. Vara de Rey, het plein in de nieuwe stad, is de plek waar de gemeente markten en buitenevenementen houdt, van een kerstmarkt tot een kookwedstrijd.

Hoe de stad in buurten uiteenvalt, is af te lezen aan de feestkalender van het Ajuntament. Naast de stadsfeesten vieren veel wijken hun eigen feest, met concerten, workshops en voorstellingen. Die feesten liggen verspreid van eind juni tot begin september in plaats van allemaal in augustus.

De twee grootste feesten van de stad staan los van die wijkweken. De Festes de la Mare de Déu del Carme op 16 en 18 juli zijn de feesten van de zeevaart, met een plechtige mis en een processie over land en over zee. De Festes de la Terra zijn het stadsfeest: in 2026 programmeerde het Ajuntament er ongeveer dertig activiteiten voor tussen 30 juli en 11 augustus, met het vuurwerk van Sant Ciriac op 8 augustus en het vuurwerk van Ses Figueretes als afsluiting.

Bron: Ajuntament d'Eivissa, Festes dels Barris d'Eivissa

Drie stranden binnen de gemeentegrens

De toeristische dienst van de gemeente noemt drie stranden binnen Ibiza-stad: Talamanca, Ses Figueretes en Playa d'en Bossa. Talamanca ligt aan de noordkant van de baai, aan de overzijde van de haven vanaf het centrum. Ses Figueretes begint direct ten zuidwesten van het centrum, en Playa d'en Bossa sluit daar in het zuiden op aan.

Bij Playa d'en Bossa loopt de gemeentegrens door het zand. Het noordelijke deel hoort bij Eivissa, dat er ook het buurtfeest van de tweede helft van augustus organiseert, terwijl adressen aan het zuidelijke deel in de gemeente Sant Josep de sa Talaia liggen; Hï Ibiza geeft die gemeente zelf als vestigingsplaats op. Het verklaart waarom cijfers en regels over hetzelfde strand soms bij twee verschillende gemeenten vandaan komen.

De kleine baaien waar het eiland bekend om staat, liggen buiten de gemeente. Voor de baaien bij Cala Comte aan de westkust, voor het brede strand en de zoutpannen van Las Salinas in het zuiden en voor de rots Es Vedrà aan de zuidwestkust heb je een bus of een auto nodig.

Met de AERO-bussen van het vliegveld naar de stad

De luchthaven van Ibiza ligt niet in de stad, maar in de buurgemeente Sant Josep de sa Talaia; ook AEMET registreert het weerstation van de luchthaven onder die gemeente. Aena, de beheerder van de luchthaven, noemt vijf buslijnen die vanaf de terminal rijden, alle uitgevoerd door Alsa Ibiza. Lijn AERO3 is de directe verbinding met de stad, AERO2 verbindt het busstation van de stad met de luchthaven via het dorp Sant Jordi, en AERO5 rijdt langs Playa d'en Bossa en Ses Figueretes.

De twee andere lijnen gaan naar de badplaatsen aan weerszijden van het eiland: AERO1 rijdt via Sant Josep naar San Antonio aan de westkust en AERO4 naar Santa Eulalia, Es Canar en Cala Nova aan de oostkant. Voor die twee lijnen noemt Aena 1 april 2026 als ingangsdatum. De routes en tijden staan op de website van Alsa Ibiza; controleer die vooraf.

Augustus rond 30 °C, januari rond 16 °C

De dichtstbijzijnde meetreeks van AEMET, de Spaanse weerdienst, is het station op de luchthaven. Over de periode 1981 tot 2010 komt de gemiddelde maximumtemperatuur daar in augustus uit op 30,3 °C en in januari op 15,7 °C; de gemiddelde minimumtemperatuur is 22,2 °C in augustus en 8,1 °C in januari. De jaarlijkse neerslag bedraagt 413 millimeter, verdeeld over gemiddeld bijna 45 dagen waarop minstens 1 millimeter is gemeten. Juli is de droogste maand met 5 millimeter; oktober en september zijn de natste met 58 en 57 millimeter.

De cijfers per maand en wat ze voor een reisperiode betekenen, staan in ons overzicht van het weer en klimaat op Ibiza. In september en oktober is het nog warm, met een gemiddelde maximumtemperatuur van 27,7 en 24,0 °C, en het zijn ook de maanden met de meeste regen. Bij een bezoek aan musea en de oude stad speelt regen een kleinere rol dan bij een strandvakantie.

Veelgestelde vragen