Catalaans modernisme

Periode

Rond 1888 tot ongeveer 1910

Plaats

Barcelona en Sitges

Drie architecten

Gaudí, Domènech i Montaner, Puig i Cadafalch

Werelderfgoed (1997)

Palau de la Música Catalana en Sant Pau

Vakgebied

Kunst en cultuur in Spanje

Wat het Catalaanse modernisme is

Het Catalaanse modernisme (modernisme) is een stroming in architectuur en kunst die rond 1888 in Catalonië opkwam en vooral bekend is door de gebouwen in Barcelona. Binnen de kunst van Spanje is het een Catalaanse beweging met een eigen doel: de makers wilden hun cultuur op het niveau van de Europese cultuur van hun tijd brengen, zonder de eigen traditie los te laten.

De Wereldtentoonstelling van 1888 in Barcelona geldt als beginpunt. Het evenement veranderde de stad en gaf veel werk aan architecten en beeldhouwers. Het modernisme volgde op de Renaixença, de negentiende-eeuwse herleving van de Catalaanse cultuur, waarin ook de Catalaanse taal weer als literaire taal werd gebruikt. Een deel van de modernistische kunstenaars keerde zich echter tegen het traditionalisme van die beweging.

Drie architecten met elk een eigen stijl

Drie architecten bepalen het beeld van het modernisme in Barcelona. Antoni Gaudí is de bekendste en ontwikkelde een persoonlijke stijl met vormen uit de natuur. Lluís Domènech i Montaner werkte met een rationele opzet en rijke versiering. Josep Puig i Cadafalch liet zich leiden door Catalaanse en noordelijke bouwtradities.

Hoe ver hun stijlen uiteenlopen, zie je op één plek. In de Illa de la Discòrdia aan Passeig de Gràcia staan drie huizen van deze architecten naast elkaar. Casa Amatller heeft een getrapte gevel met een Vlaams aandoende top van rood en goud geglazuurde Valenciaanse tegels. Casa Lleó Morera is binnen een voorbeeld van toegepaste kunst, met glas, keramiek, beeldhouwwerk en meubels van verschillende ambachtslieden. Casa Batlló is een bestaand gebouw uit de jaren 1875 tot 1877 dat Gaudí verbouwde.

Bron: Ruta del Modernisme: Casa Amatller

Twee werelderfgoedlocaties van Domènech i Montaner

Beide gebouwen zijn van Domènech i Montaner en staan sinds 1997 gezamenlijk op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De zeven werken van Gaudí staan afzonderlijk op die lijst en komen op zijn eigen pagina aan bod.

Een concertzaal met daglicht

Het Palau de la Música Catalana werd van 1905 tot 1908 gebouwd voor de koorvereniging Orfeó Català, die in 1891 was opgericht, en op 9 februari 1908 geopend. De zaal wordt van boven verlicht door een druppelvormige glazen koepel in blauw en goud van Antoni Rigalt. Volgens het Palau zelf is het de enige concertzaal in Europa die uitsluitend met daglicht kan worden verlicht.

Aan weerszijden van het podium staan beeldhouwgroepen voor Beethoven en voor de Catalaanse componist Anselm Clavé, en achttien levensgrote muzen van Eusebi Arnau en Lluís Bru. Architectuur, beeldhouwwerk, mozaïek, glas en smeedwerk zijn hier door verschillende ambachtslieden gemaakt en vormen één ontwerp. Het gebouw verwijst met motieven uit de Catalaanse volksmuziek naar de Renaixença.

Een ziekenhuis als stad van paviljoens

Het ziekenhuis Sant Pau is mogelijk gemaakt door de bankier Pau Gil i Serra, die in 1896 overleed en geld naliet voor een nieuw ziekenhuis. Domènech i Montaner begon in 1902 aan de bouw. Hij verdeelde het ziekenhuis in afzonderlijke paviljoens in tuinen, volgens de toenmalige hygiënische inzichten, en verbond ze met ondergrondse gangen. Na zijn dood zette zijn zoon Pere Domènech i Roura het werk voort, en koning Alfonso XIII opende het complex op 16 januari 1930.

De zorg verhuisde in 2009 naar een nieuw gebouw aan de noordkant van het terrein. De modernistische paviljoens worden sindsdien als cultureel complex gebruikt en zijn te bezoeken.

Sitges, beeldhouwers en toegepaste kunst

Het modernisme was geen zaak van architecten alleen. Santiago Rusiñol vestigde zich in 1891 in Sitges en organiseerde tussen 1892 en 1899 vijf Festes Modernistes met schilderkunst, muziek, toneel en poëzie. Bij de opening van zijn huis Cau Ferrat, op 4 november 1894, trok een stoet met schilderijen van El Greco door het dorp.

Beeldhouwers vonden werk in de gebouwen zelf. Eusebi Arnau werkte mee aan onder meer Casa Amatller en het Palau de la Música Catalana, en Josep Llimona (1864 tot 1934) was de belangrijkste beeldhouwer van de stroming, met werk als Desconsol uit 1907. Beeldjes en sieraden in dezelfde stijl hadden ook een plaats in burgerhuizen.

Het modernisme in Barcelona bekijken

De Ruta del Modernisme loopt langs de belangrijkste assen van het modernisme in Barcelona: de Rambla, Passeig de Gràcia, de Diagonal en de Avinguda de Gaudí. De route bevat ook alledaagse werken zoals apotheken en winkels. De eendaagse variant noemt onder meer de Arc de Triomf en het Parc de la Ciutadella, het Palau Güell, het Palau de la Música Catalana, de Illa de la Discòrdia, Casa Calvet en het Park Güell van Gaudí.

Niet elk gebouw is vrij toegankelijk. Casa Lleó Morera vermeldt de Ruta bijvoorbeeld als gesloten behalve met een rondleiding. Controleer openingstijden, tickets en eventuele kortingen daarom vooraf bij het gebouw zelf of bij de Ruta del Modernisme.

Het einde van de stroming

Rond 1910 was het modernisme onder de burgerij in de mode geraakt, en een nieuwe beweging, het Noucentisme, bekritiseerde de stijl. Joan Miró en Salvador Dalí zijn van een jongere generatie en horen bij de avant-garde van de twintigste eeuw, niet bij het modernisme.

Veelgestelde vragen