La Movida madrileña: de scene van Madrid na Franco

Periode

ongeveer 1977 tot halverwege de jaren tachtig

Plaats

Madrid

Burgemeester in die jaren

Enrique Tierno Galván (1979 tot zijn overlijden in 1986)

Onderdeel van

Kunst en cultuur in Spanje

Een scene zonder manifest

La Movida madrileña is de naam voor de culturele opleving die Madrid vanaf ongeveer 1977 tot halverwege de jaren tachtig meemaakte. Wie de bredere Spaanse kunstgeschiedenis zoekt, vindt die op de pagina Kunst en cultuur in Spanje; de Movida is daarin het hoofdstuk dat niet door schilders maar door bands, clubs en tijdschriften werd gemaakt.

De Movida had geen oprichter of programma. Muzikanten, fotografen, filmmakers en tijdschriftmakers kwamen elkaar tegen in dezelfde kleine zalen en werkten soms samen. Wat ze deelden was een stad waarin na bijna veertig jaar dictatuur ineens veel meer kon, en de wil om dat zichtbaar te maken.

Het Madrid van de eerste democratische jaren

De Movida hoort bij de overgang van dictatuur naar democratie, die je ook in het bredere beeld van de Spaanse cultuur terugziet. Kort voor de eerste concerten veranderden ook wetten die het dagelijks leven raakten. De wet van 7 oktober 1978 maakte een eind aan de strafbaarstelling van de verkoop van anticonceptiemiddelen, en een wetswijziging van 26 december 1978 schrapte homoseksualiteit uit de gedragingen die onder de wet op de sociale gevaarlijkheid vielen. De scene speelde zich af tegen die achtergrond en maakte er gebruik van.

Van 1979 tot zijn overlijden op 19 januari 1986 was Enrique Tierno Galván burgemeester van Madrid. Hij werd in 1979 gekozen met steun van PSOE en PCE en in 1983 herkozen. In de pers kreeg hij de bijnaam alcalde de la Movida, burgemeester van de Movida. Hoe groot de gemeentelijke bijdrage aan de scene precies was, laten de gebruikte bronnen niet zien; het gaat hier om politieke steun, niet om een vastgesteld programma.

Bands, zalen, films en tijdschriften

Het concert voor Canito op 9 februari 1980 geldt gewoonlijk als het openingsmoment van de Movida. Het was een eerbetoon aan José Enrique Cano Leal, die op 3 januari van dat jaar bij een verkeersongeluk was overleden. In de zaal van de Escuela de Caminos, de faculteit voor civiele techniek van de Universidad Politécnica, speelden onder meer Nacha Pop, Alaska y los Pegamoides, Tos, Mamá en Mermelada. Het concert was gratis en werd rechtstreeks op radio en televisie uitgezonden. Of dit werkelijk het begin was, blijft betwist: ook eerdere clubs en bijeenkomsten worden als beginpunt genoemd.

Een jaar later liet het Concierto de Primavera van dezelfde universiteit zien hoe snel de scene groeide. Dat festival van acht uur, met onder andere Alaska y los Pegamoides, Los Secretos en Nacha Pop, trok ongeveer 15.000 bezoekers. Op 31 maart 1981 opende in de Calle Padre Xifré de zaal Rock-Ola, die het Museo Reina Sofía het epicentrum van de Movida noemt. In 1982 richtte Servando Carballar, voorman van de groep Aviador Dro, het platenlabel DRO op, dat bekendstaat als de eerste onafhankelijke platenmaatschappij van Spanje.

Het Madrid dat een museumbezoeker kent, is vaak dat van Diego Velázquez en Francisco Goya. De Movida laat zich minder via schilderijen volgen dan via platen, films, tijdschriften en concertzalen. De tabel hieronder noemt namen en plekken die in de bronnen telkens terugkomen.

Bron: Archief Sala Rock-Ola, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía

Het einde van de scene en wat doorliep

Halverwege de jaren tachtig eindigt wat meestal als de Movida wordt gezien. Rock-Ola sloot in maart 1985 en burgemeester Tierno Galván overleed op 19 januari 1986. Een verband tussen die twee gebeurtenissen is niet aangetoond; ze vallen alleen in dezelfde periode.

Veel deelnemers werkten daarna door. Almodóvar is het bekendste voorbeeld: hij draaide zijn eerste korte films op super 8 en maakte later speelfilms zoals Mujeres al borde de un ataque de nervios. Voor wie de twintigste-eeuwse Spaanse kunst vooral kent via Pablo Picasso, laat de Movida een andere kant zien: popmuziek, film en nachtleven als kunstvormen van een nieuwe generatie.

Veelgestelde vragen