Zarzuela: Spaans muziektheater met zang en gesproken tekst

Soort

Muziektheater met zang en gesproken tekst

Eerste stukken

Zeventiende eeuw, hof van Filips IV

Hoofdstad van het genre

Madrid

Vaste thuisbasis

Teatro de la Zarzuela, geopend in 1856

Onderdeel van

Kunst en cultuur

Zang en dialoog in één voorstelling

Een zarzuela is een toneelstuk met muziek. Aria's, duetten en koren wisselen af met gesproken scènes, en dat onderscheidt het van opera, waarin vrijwel alles gezongen wordt. Het genre hoort bij de kunst en cultuur van Spanje en groeide volgens het Teatro de la Zarzuela vooral in Madrid, met componisten uit alle delen van het land.

De verhalen gaan vaak over feesten, gewoonten en personages uit het dagelijks leven. In de negentiende eeuw waren dat regelmatig mensen uit de Madrileense arbeidersklasse, zoals chulos, een type volksfiguur uit de stad, en politieagenten. Bij die voorstellingen hoorde ook de chotis, een dans die met Madrid wordt verbonden.

Een hofvermaak onder Filips IV

Zarzuela ontstond in de tweede helft van de zeventiende eeuw. Na het huwelijk van Filips IV met Mariana van Oostenrijk in 1649 kreeg muziektheater aan het hof meer ruimte, en de dichter Pedro Calderón de la Barca werd leider van het Real Coliseo del Buen Retiro. Aan datzelfde hof werkte de schilder Diego Velázquez. Calderón schreef zijn muziektheater samen met de componist Juan Hidalgo.

El laurel de Apolo geldt als het eerste stuk dat onder de naam zarzuela werd uitgegeven. Bronnen noemen 1657 of 1658 als jaar; de muziek van Hidalgo is verloren gegaan, dus alleen de tekst is bewaard gebleven.

Waar de naam vandaan komt, is niet met zekerheid te zeggen. Een veelgenoemde verklaring verwijst naar het jachtpaleis La Zarzuela bij Madrid, dat zijn naam zou danken aan de braamstruiken (zarzas) in de omgeving. Het visgerecht zarzuela de mariscos heeft dezelfde naam, maar is een gerecht en geen toneelvorm.

Van grote zarzuela naar género chico

De zarzuela die in de negentiende eeuw bekend werd, begon volgens de Fundación Juan March in 1851 met Jugar con fuego van Francisco Asenjo Barbieri en Ventura de la Vega. Dat stuk had drie bedrijven, met zang en dialoog door elkaar. In 1856 opende in Madrid het Teatro de la Zarzuela, dat was bedoeld voor Spaanse muziekdramatiek; de componisten Hernando, Gaztambide, Oudrid en Barbieri zaten achter het initiatief, en de bankier Francisco de las Rivas betaalde de bouw.

Aan het eind van de jaren zestig van die eeuw verschoof de smaak naar korte, eenaktige stukken. Die werden gespeeld in teatros por horas, zalen waar je per uur kon kopen en waar meerdere korte stukken na elkaar draaiden tegen lage prijzen. Dit korte genre heet género chico, 'klein genre'. Het bereikte rond 1900 zijn hoogtepunt met stukken als La Gran Vía van Federico Chueca (1886) en La verbena de la Paloma van Tomás Bretón, dat in 1894 in Teatro Apolo in première ging.

Dat volkse Madrid als onderwerp was ouder dan het genre. Francisco Goya schilderde al in de achttiende eeuw taferelen met Madrileense volksfiguren, onder meer als ontwerp voor wandtapijten.

Waar je zarzuela nu ziet

Het Teatro de la Zarzuela staat aan de Calle de Jovellanos 4 in Madrid. Het gebouw werd in 1856 geopend, is sinds 1994 beschermd als monument en is eigendom van het ministerie van Cultuur. Een brand verwoestte het in 1909, waarna het in 1913 heropende. Het programma bestaat uit Spaanse muziektheaterwerken, en volgens de gemeente Madrid zijn er boventitels in het Spaans en Engels.

Ook buiten dit theater wordt het genre gespeeld. De gemeente noemt het zomerfestival Zarzuela in La Latina in Teatro La Latina en het jaarlijkse festival in Teatro Amaya. Programma's veranderen per seizoen, dus controleer de actuele agenda van het theater of festival voordat je een kaartje boekt. Zarzuela is daarmee een levende podiumtraditie binnen de Spaanse cultuur.

Veelgestelde vragen