Dankjewel in het Spaans: gracias en wat je terugzegt

Onderwerp

Spaanse taal

Het woord

gracias, altijd meervoud

Met nadruk

muchas gracias, mil gracias

Antwoord erop

de nada of no hay de qué

Formeler

se lo agradezco, bij de u-vorm usted

Herkomst

Latijn gratias agere, dank bewijzen

Gracias, muchas gracias en mil gracias

Het Spaanse woord voor dankjewel is gracias. Het verandert niet mee met de persoon tegenover je: tegen een onbekende in een winkel zeg je hetzelfde als tegen een vriend. Wil je meer nadruk leggen, dan gebruik je muchas gracias of mil gracias, letterlijk duizend keer dank. Het leerplan van het Instituto Cervantes zet gracias en muchas gracias bij elkaar als de uitdrukking die een beginner op het laagste niveau leert, met de nada als antwoord erop. De andere formules die daarbij horen, staan in ons overzicht van de Spaanse taal.

Het verschil tussen gracias en muchas gracias zit in nadruk, niet in beleefdheid. De langere vorm past wanneer iemand echt moeite voor je heeft gedaan, de korte bij een kleine dienst in het voorbijgaan. Beleefder of juist afstandelijker word je in het Spaans langs een andere weg, namelijk met de aanspreekvorm usted en met het werkwoord agradecer.

In een winkel of een bar hoort gracias bij hetzelfde kleine rijtje woorden als de groet waarmee je binnenkomt en de zin waarmee je iets bestelt. Welke groeten op welk moment van de dag gebruikelijk zijn, staat bij begroetingen in het Spaans.

Hoe gracias klinkt

Gracias telt twee lettergrepen, gra en cias, met de klemtoon op de eerste. De ia aan het eind vormt samen één klank, dus spreek het niet uit als gra-ci-as. De c voor een i klinkt in Spanje als de th van het Engelse think, terwijl diezelfde letter in Latijns-Amerika als een s wordt uitgesproken. Allebei zijn het gewone standaarduitspraken. Hoe de letters van het Spaans verder klinken, staat bij het Spaanse alfabet.

Waarom je gracias zegt en nooit gracia

Het enkelvoud gracia bestaat wel, maar betekent iets anders. Het Diccionario del español de México noemt onder meer gratie in bewegingen, aantrekkelijkheid, humor en een gunst: bailar con gracia is sierlijk dansen, hacer una gracia is een grapje maken. Als bedankje werkt dat enkelvoud niet. Wie dank uitspreekt, gebruikt het meervoud.

Dat meervoud komt uit het Latijn. Gratia betekende daar gunst of waardering, en wie zijn dank uitsprak zei gratias agere, dank bewijzen, met het meervoud in de vierde naamval. Het Latijnse woordenboek van Lewis en Short onderscheidt drie verwante uitdrukkingen: gratiam habere voor dankbaar zijn, gratias agere voor dank uitspreken en gratias referre voor de gunst teruggeven. De tweede leeft voort in het Spaanse dar las gracias, dank zeggen, en in gracias zelf.

Gracias por en gracias a: bedankt voor en dankzij

Bedank je voor iets concreets, dan volgt por. Gracias por la ayuda is bedankt voor de hulp, muchas gracias por ayudarme is bedankt dat je me helpt. Na por staat een zelfstandig naamwoord of een onbepaalde werkwoordsvorm, waar het Nederlands vaak een bijzin met dat kiest. Het voorzetsel ligt vast, dus gracias para is geen variant. Meer van zulke vaste combinaties voor onderweg staan bij Spaanse woorden en zinnen.

Met a in plaats van por verandert de betekenis. Gracias a betekent dankzij, en het woordenboek omschrijft die uitdrukking als het gunstige gevolg of resultaat van iets. In de voorbeeldzin nos salvamos gracias al heroísmo del capitán del barco bedankt niemand de kapitein; er staat dat zijn optreden de redding veroorzaakte. Gracias a hoort daarmee bij de oorzaak van iets goeds, gracias por bij de dank zelf.

Formeler bedanken met agradecer

Naast gracias staat het werkwoord agradecer, dank betuigen voor iets dat je hebt gekregen. Daarmee zeg je erbij wie je bedankt: te lo agradezco tegen iemand die je tutoyeert, se lo agradezco tegen iemand die je met usted aanspreekt. In beide zinnen staat hetzelfde werkwoord en verschuift alleen het voornaamwoord mee met de aanspreekvorm.

Geschreven Spaans gebruikt agradecer vaak in de voorwaardelijke wijs, en dan niet als bedankje achteraf maar als beleefde vraag vooraf. Het woordenboek geeft daarvoor de zin les agradecería que me indicaran el camino, ik zou het op prijs stellen als u mij de weg zou wijzen. In een mail aan een verhuurder of een gemeente past die toon; in een bericht aan je gastheer na een weekend is muchas gracias por todo genoeg.

De nada en no hay de qué: wat je terugzegt

Bedankt iemand jou, dan is de nada het gewone antwoord, letterlijk van niets. Het woordenboek beschrijft het als het beleefde antwoord aan wie dank uitspreekt, met het voorbeeldgesprek gracias por el regalo en daarop de nada. Het is ook de enige antwoordformule die het Instituto Cervantes op het laagste leerniveau noemt.

De tweede vaste mogelijkheid is no hay de qué, dat hetzelfde doet: ook dit is volgens datzelfde woordenboek een beleefd antwoord op een dankbetuiging. Letterlijk zegt het dat er niets is om voor te bedanken. Welke van de twee je kiest, verandert niets aan de betekenis. Schenkt iemand aan tafel voor je in, dan volstaat gracias; gaan de glazen daarna omhoog, dan komt proosten in het Spaans aan de beurt.

Gràcies, eskerrik asko en grazas

Spaans is in heel Spanje de officiële taal, en volgens artikel 3 van de grondwet uit 1978 zijn de overige Spaanse talen daarnaast officieel in hun eigen autonome gemeenschap. Met gracias kun je daarom overal terecht, maar in Catalonië, Baskenland en Galicië hoor je ook de eigen vorm, en die lijkt lang niet altijd op het Spaanse woord.

In het Catalaans is het gràcies, met moltes gràcies als nadrukkelijker vorm. Optimot, de taaladviesdienst van de Generalitat de Catalunya, noemt daarnaast mercès, de traditionele vorm die nu formeel klinkt, en raadt aan het uit het Frans overgenomen merci tot heel informele situaties te beperken. Waar het Catalaans gesproken wordt en hoe het zich tot het Spaans verhoudt, staat bij het Catalaans.

Het Baskisch is geen Romaanse taal, en dat is aan het woord te horen: bedanken gaat met eskerrik asko. Het woordenboek van Elhuyar geeft ook mila esker, esker mila en eskerrik anitz, en vertaalt ze alle met muchas gracias of mil gracias. De stam esker betekent dank.

In het Galicisch is het grazas, geschreven met een z. De Real Academia Galega omschrijft het als de uitdrukking waarmee je iemand voor een gunst of een attentie bedankt, en geeft het voorbeeld grazas a todos pola vosa presenza, dank aan iedereen voor jullie aanwezigheid. Het Galicische woord gaat net als het Spaanse terug op het Latijnse gratia.

Veelgestelde vragen