Bocadillo: het Spaanse broodje en het verschil met een sándwich

Soort gerecht

Belegd brood, in de lengte opengesneden en gevuld

Brood

Een broodje of stuk brood, bijvoorbeeld van een barra

Niet hetzelfde als

Een sándwich, die op pan de molde gaat

In de spreektaal

Bocata

Klein formaat

Montado

Met vlees erin

Pepito, zoals de pepito de ternera

Bekende variant

Bocadillo de calamares, uit Madrid

Andere betekenissen

Tekstballon in een stripverhaal; in Latijns-Amerika een zoetigheid van guave

Categorie

Spaanse gerechten

Bocadillo, bocata en pepito: hoe het broodje heet

Een bocadillo is volgens het woordenboek een broodje of een stuk brood dat in de lengte in twee helften is gesneden en gevuld met een of ander eten. Het woord heeft ook een lichtere betekenis, die van een kleine maaltijd. Wat erin gaat, laat de definitie open; onder de Spaanse gerechten is een bocadillo daarom eerder een vorm dan een vast recept.

In de spreektaal heet hetzelfde broodje een bocata. Het woordenboek noteert dat als informele vorm en geeft un bocata de jamón als voorbeeld, een broodje ham. Welke ham je daarin krijgt, verschilt; het onderscheid tussen serranoham en jamón ibérico staat op een eigen pagina. Een bocadillo met vlees heet een pepito, met pepito de ternera, kalfsvlees, als voorbeeld. Hetzelfde woordenboek geeft pepito nog een tweede betekenis: een langwerpig broodje met crème of chocolade.

Een klein exemplaar heet een montado, in het woordenboek een klein bocadillo. Andere gerechten uit de Spaanse keuken in een klein formaat, zoals croquetas of een punt tortilla española, hebben een eigen pagina.

Het verschil met een sándwich zit in het brood

Het woordenboek omschrijft een sándwich als een bocadillo van pan de molde, vormbrood. Een bocadillo is daarentegen een broodje of een stuk brood zonder die eis aan de bakvorm, bijvoorbeeld een stuk van een barra, in het woordenboek een brood van langwerpige vorm. Het verschil zit dus in het brood en niet in de vulling.

De Spaanse broodnorm, het Real Decreto 308/2019, geeft de begrippen eromheen. Pan común is daarin brood dat gewoonlijk binnen vierentwintig uur na het bakken wordt gegeten, gemaakt van meel of volkorenmeel van graan. De norm noemt voor dat dagelijkse brood onder meer twee benamingen. Pan bregado, ook candeal genoemd, heeft een vaste kruim en kan niet zonder walsen die het deeg verfijnen; telera, lechuguino en fabiola zijn daarvan traditionele vormen. Pan de flama is met meer water gemaakt, heeft een zachtere kruim en hoeft normaal gesproken niet door die walsen; daarbij staan de baguette, de chapata en de payés. De barra komt in de norm niet bij naam voor.

Pan de molde omschrijft de norm als brood dat voor het bakken in een vorm is gedaan. Het valt onder het speciale brood en niet onder pan común. Een sándwich is dus per definitie van vormbrood gemaakt, een bocadillo niet.

Bron: Norma de calidad para el pan, Real Decreto 308/2019

Het bocadillo de calamares van Madrid

Het bocadillo de calamares, met gefrituurde inktvis, wordt in veel Spaanse steden gegeten, maar de stad Madrid noemt het op haar eigen site een gastronomisch icoon. Madrid ligt niet aan zee. Volgens de stadssite kwam er al in de zestiende eeuw vis uit het noorden van het schiereiland aan, werden de omstandigheden om die te eten pas ruim in de achttiende eeuw veel gunstiger omdat de reis korter werd, en maakte de spoorlijn halverwege de negentiende eeuw het eten van zeeproducten in Madrid gemakkelijker. In die tijd kwam ook een flink deel van de bevolking uit Andalusië naar Madrid om nieuwe tavernes te openen, en in Andalusië is het typisch om vis te frituren in beslag. Wanneer de gewoonte precies ontstond, noemt de stadssite zelf bijna onmogelijk te zeggen.

Dat het broodje een vaste waarde werd aan de Madrileense toog, schrijft de stad toe aan bar El Brillante, die in de jaren zestig van de twintigste eeuw aan de glorieta de Atocha opende. Ook de bars aan de Plaza Mayor, zoals Los Galayos, La Campana, Casa Rúa en Valle del Tiétar, noemt de site klassiekers. Volgens de site was inktvis geliefd in restaurants omdat er geen graten in zitten en de prijs laag was, en onder studenten was het altijd een klassieker.

Veelgestelde vragen