Formentera: klein, vlak en alleen per boot bereikbaar

Het kleinste en zuidelijkste Baleareneiland

Formentera is een van de bestemmingen in Spanje die je alleen over water bereikt. Het eiland is het kleinste en zuidelijkste van de vier grote eilanden van de Balearen, meet 83 vierkante kilometer en is ongeveer 20 kilometer lang van punt tot punt. Een luchthaven ontbreekt: het eilandbestuur, het Consell Insular de Formentera, schrijft dat je er altijd met de boot aankomt. Volgens rederij Formentera Lines duurt de overtocht vanuit Ibiza ongeveer 30 minuten en eindig je in de haven van La Savina.

Op die boot kun je ook een voertuig meenemen: Formentera Lines vervoert onder meer auto's, motoren en campers. Het Consell noemt de fiets en de openbare bus de beste manier om je op het eiland te verplaatsen, omdat het terrein vlak is en de afstanden kort zijn. La Savina is de belangrijkste aanvoerhaven van het eiland. Meerdere rederijen varen er, en bij slecht weer in de winter kunnen overtochten uitvallen; controleer in die maanden dus de dienstregeling van de rederij.

In 2025 woonden er 11.661 mensen op Formentera, volgens het Spaanse statistiekbureau INE. Het hele eiland vormt één gemeente. Op de kaart van Spanje ligt het onder Ibiza, ten zuiden van de rest van de eilandengroep.

Zes dorpen en geen stad

Het Consell telt zes kernen: Sant Francesc, Sant Ferran, Es Pujols, La Savina, Es Caló de Sant Agustí en El Pilar de la Mola. Sant Francesc is het bestuurlijke centrum, want tegenover de kerk staat het hoofdkantoor van het Consell. De kerk werd in 1738 voltooid en is gebouwd als vesting én als gebedshuis, vanwege de dreiging van piraten; de ijzerbeslagen deur is bewaard gebleven. Op dinsdag- en zaterdagochtend is er een markt met tweedehandsspullen, en van mei tot oktober staan er ook kramen met sieraden en leerwerk. Sant Ferran is jonger: de kerk werd in 1889 ingewijd en is de kleinste van de drie parochiekerken van het eiland. Fonda Pepe, een zaak uit de jaren zeventig, was daar het trefpunt van hippies en bohemiens en bestaat nog.

Es Pujols is de kern waar het toerisme de belangrijkste bron van inkomsten is, met hotels, een promenade en de bars van het eiland. La Savina is vooral haven, met een jachthaven, autoverhuur langs de kade en een kleine hippiemarkt die elke middag open is. Es Caló de Sant Agustí heeft een natuurlijke haven en houten bootloodsen die in 2002 zijn aangewezen als plaats van cultureel belang. Vanaf Es Caló begint groene route 25, het oude klimpad Camí de sa Pujada naar La Mola.

El Pilar de la Mola ligt op meer dan 100 meter hoogte op het plateau van La Mola, omringd door kliffen. De kerk is uit de achttiende eeuw, de vuurtoren staat op een paar kilometer van het dorp, en van mei tot oktober is er op woensdag- en zondagmiddag een ambachtsmarkt. Volgens het Consell speelt Jules Vernes roman Héctor Servadac zich af op Formentera, en voor de schrijver staat een monoliet.

Van Frumentaria tot zoutwinning en toerisme

De oudste vaste bewoning waarover het Consell bericht is de megalithische grafkamer Ca na Costa, uit ongeveer 2000 tot 1600 voor Christus. In de Romeinse tijd hoorde het eiland bij Ebusus, het huidige Ibiza, en heette het Frumentaria, het graaneiland; het fort Can Blai is het belangrijkste Romeinse overblijfsel. In 1235 veroverde Guillem de Montgrí de Pitiusen voor de Kroon van Aragón.

Tussen de veertiende en de zeventiende eeuw was het eiland bijna onbewoond door pest, slechte oogsten en aanvallen van Barbarijse piraten. Het diende toen als weidegrond en voor zoutwinning vanuit Ibiza. In 1697 gaf de kroon Marc Ferrer het recht om het eiland opnieuw te bevolken, en vanaf 1726 bouwden kolonisten uit Ibiza vestingkerken zoals die van Sant Francesc, kusttorens en waterwerken als putten, waterraderen en regenwatercisternes.

Tot in de twintigste eeuw leefde het eiland van landbouw en visserij, en het zout van Ses Salines werd de belangrijkste inkomstenbron. Vanaf de jaren zestig en zeventig trok de afzondering kunstenaars en alternatieve reizigers aan. Daarna werd het toerisme de grootste economische drijfveer van het eiland.

Het natuurpark Ses Salines: zoutpannen, lagunes en zeegras

Het noorden van Formentera valt onder het natuurpark Ses Salines d'Eivissa i Formentera, dat doorloopt tot het zuiden van Ibiza. Volgens de Balearische overheid beslaat het park 2.752,5 hectare land en 14.028 hectare zee. De bescherming groeide in stappen: in 1991 werd het gebied aangewezen als natuurgebied van bijzonder belang, in 1995 als natuurreservaat en in 2001 als natuurpark. Dat is een status van de Balearen zelf en iets anders dan de nationale parken van Spanje.

In het park is nog zoutwinning in bedrijf, met twee actieve bedrijven. Er zijn ongeveer 210 vogelsoorten geteld, waaronder flamingo's, steltkluten en Audouins meeuwen, en in de lagune Estany Pudent verzamelen zich geoorde futen, volgens de parkbeschrijving een van de grootste concentraties van Europa. Onder water liggen velden van het zeegras Posidonia oceanica, dat in 1999 deel werd van de werelderfgoedinschrijving van Ibiza. Er zijn regels voor het bezoek: op het eilandje Espalmador mag je alleen aanleggen op aangewezen plekken, en modderbaden in de lagune van Espalmador zijn verboden.

Stranden aan de noord-, oost- en zuidkust

Het Consell noemt zestien stranden en kustzones. De bekendste liggen op het smalle schiereiland Es Trucadors in het noorden. Ses Illetes ligt aan de westkant van dat schiereiland, ruim 450 meter lang en door rotsen in twee delen gesplitst, met ondiep turkoois water en restaurants langs het strand. Aan de oostkant ligt Llevant, 1.450 meter lang en gemiddeld ongeveer 90 meter breed. Daar staan nauwelijks gebouwen en alleen af en toe een kiosk; een duinenrij met houten paden en een klein dennenbos scheidt het strand van de zoutvlaktes. Van het ene strand naar het andere loop je volgens het Consell zo'n 50 meter.

De zuidkust heeft Migjorn, vijf kilometer aan baaitjes die door rotsen en zandstroken worden gescheiden. Dit strand is volgens het Consell goed beschut tegen de overheersende zomerwinden en heeft hotels, appartementen en visrestaurants. Aan de westkant ligt Cala Saona, een klein strand tussen kliffen met een hotel en een parkeerplaats aan het einde van de geasfalteerde weg. Voor een breder overzicht van de Spaanse kustlijn kun je terecht bij de Spaanse kusten.

Bron: Consell Insular de Formentera, stranden

Wandelen en fietsen langs 32 groene routes

Het Consell heeft 32 groene routes laten bewegwijzeren. Ze verbinden dorpen, stranden en uitkijkpunten, lopen deels door dennen- en jeneverbosbossen en zijn voor een groot deel ook per fiets te doen. De kortste is 1,4 kilometer en de langste, over het plateau van La Mola, 12,3 kilometer; de meeste liggen tussen 2 en 5 kilometer. Het Camí de sa Pujada, het oude pad naar La Mola, telt als Romeins pad en is 4,0 kilometer lang. De vuurtoren van Barbaria in het zuiden is te bereiken via twee routes van ongeveer 9,6 en 9,7 kilometer.

Formentera is ook erkend als Starlight-bestemming. Het Consell noemt de nachtelijke hemel een van de helderste van de Middellandse Zee, omdat er weinig lichtvervuiling is.

Temperatuur en regen door het jaar

Het Consell geeft voor de zomer temperaturen van 28 tot 31 °C en een zeewatertemperatuur die van 15 tot 16 °C in de winter oploopt tot 26 tot 27 °C aan het eind van de zomer. Voor maandcijfers is hieronder het AEMET-station van de luchthaven van Ibiza gebruikt. Dat station ligt dus op Ibiza en niet op Formentera, en de cijfers zijn gemiddelden over 1981 tot 2010, geen verwachting voor een losse dag.

Bij dit station is de zomer droog en de herfst nat: in juli valt gemiddeld 5 millimeter regen, terwijl er van september tot en met december elke maand ruim 50 millimeter valt. Over het hele jaar komt het station uit op 413 millimeter.

Bron: AEMET, klimatologische normaalwaarden Ibiza, Aeropuerto

Plaatsen en bezienswaardigheden

• Es Pujols · De grootste badplaats van Formentera, met 690 meter strand tussen de zoutlagune Estany Pudent en zee.
• Ses Illetes · Een strand van ruim 450 meter op de landtong es Trucadors op Formentera, binnen een beschermd natuurpark.

Veelgestelde vragen