1492

Overdracht van Granada

1492, door de Nasridische koning Boabdil, enkele maanden vóór het akkoord met Columbus

Akkoord met Columbus

17 april 1492, in Santa Fe de la Vega

Edicten tegen de joden

1492 in Castilië en Aragón, 1498 in Navarra

Nationale feestdag

12 oktober, sinds Ley 18/1987

Laatste moslimstaat

Het Nasridische koninkrijk Granada, deel van Al-Andalus

Drie gebeurtenissen, één koningspaar

Wie 1492 tegenkomt in een overzicht van de Spaanse geschiedenis, ziet meestal drie gebeurtenissen onder elkaar staan: de overgave van Granada, de verdrijving van de joden uit Castilië en Aragón, en de eerste overtocht van Columbus. Wat ze verbindt, is het koningspaar dat erachter stond, Isabella van Castilië en Ferdinand van Aragón, en het jaar waarin ze samenvielen.

De overgave van Granada kwam als eerste. De laatste Nasridische koning, Boabdil, droeg de stad in 1492 over en vertrok naar Fez. Daarmee eindigde de strijd tussen de christelijke koninkrijken en het islamitische zuiden die in de geschiedschrijving de Reconquista heet. Enkele maanden later werd in Santa Fe de la Vega, bij diezelfde stad, het akkoord met Columbus getekend.

Santa Fe, 17 april 1492

Op 17 april 1492, enkele maanden na de inname van Granada, werd in Santa Fe de la Vega het akkoord getekend tussen Christoffel Columbus en de koningen Isabella en Ferdinand, waarin de voorwaarden van zijn eerste reis werden vastgelegd. Het stuk heet de Capitulaciones de Santa Fe, naar de plaats waar het werd opgesteld.

In dezelfde maanden werden dus twee heel verschillende zaken geregeld: de afwikkeling van de oorlog in het zuiden en het begin van een tocht over de Atlantische Oceaan. Die tocht bracht Columbus later dat jaar aan de overkant.

De Alhambra na de overdracht

Na de overdracht stond het Nasridische paleizencomplex niet leeg. Vanaf 1492 was de Alhambra koninklijk huis met een eigen rechtsgebied, waarover de graaf van Tendilla het bestuur kreeg. De Katholieke Koningen gaven opdracht tot uitgebreide herstelwerkzaamheden, en die werden vooral uitgevoerd door Moorse ambachtslieden. In 1526 besloot keizer Karel V er het renaissancepaleis bij te bouwen dat zijn naam draagt.

Het Nasridische koninkrijk Granada was het laatste moslimbestuur op het schiereiland. Het gebied dat in Arabische bronnen Al-Andalus heet, hield daarmee op te bestaan als politieke eenheid. Het paleis bleef intussen in gebruik, nu als verblijf van een christelijke vorst, en voor het herstel ervan werd op Moors vakmanschap teruggegrepen. Wat in 1492 eindigde, was dus het islamitische bestuur van Granada.

De edicten tegen de joden en de wet van 2015

In hetzelfde jaar vaardigden Isabella en Ferdinand de edicten uit die de joden van Castilië en Aragón voor de keuze stelden tussen gedwongen bekering en verdrijving. Navarra was toen nog een eigen koninkrijk en viel er niet onder; de verdrijving uit Navarra volgde in 1498. De verdrijving hangt dus niet aan één datum, maar verliep per koninkrijk.

Hoe de Spaanse staat daar nu naar kijkt, staat in Ley 12/2015. In de toelichting bij die wet noemt de wetgever onrechtvaardig wat de voorouders van de sefardische joden tot aan hun verdrijving in 1492 is overkomen. Een wetstekst is geen geschiedschrijving, maar dit is wel het officiële standpunt van Spanje zelf, ruim vijfhonderd jaar na de feiten vastgelegd.

Hoe 12 oktober de nationale feestdag werd

12 oktober is in Spanje de Fiesta Nacional de España, de nationale feestdag, vastgelegd in Ley 18/1987. Die wet bestaat uit één artikel; de toelichting erbij legt uit waarom juist deze datum is gekozen. Volgens die toelichting symboliseert 12 oktober het moment waarop Spanje, dat op het punt stond de staatsvorming vanuit zijn culturele en politieke verscheidenheid te voltooien en de koninkrijken in één monarchie te verenigen, aan een periode van taalkundige en culturele uitstraling buiten Europa begon. Dit is een vrije weergave van de Spaanse tekst.

De wet noemt Columbus niet bij naam. Het UNESCO-register waarin het akkoord van Santa Fe is opgenomen, spreekt wel van de ontdekking van Amerika in datzelfde jaar. Wat er in de eeuwen daarna aan kunst en literatuur ontstond, staat beschreven bij de Spaanse Gouden Eeuw.

Veelgestelde vragen