Filips II van Spanje

Geboren

21 mei 1527, Valladolid

Overleden

13 september 1598, El Escorial

Koning van Spanje

1556 tot 1598

Koning van Portugal

1580 tot 1598, als Filips I

Opvolger

Filips III

Onderdeel van

Spaanse geschiedenis

Van Valladolid naar Madrid

Filips II werd op 21 mei 1527 geboren in Valladolid, als zoon van keizer Karel V en Isabella van Portugal. In 1555 volgde hij zijn vader op als heer van de Nederlanden en op 16 januari 1556 als koning van Spanje, Sicilië en de Indië. Milaan en Napels had hij al eerder gekregen, in 1540 en 1554. Hij regeerde 42 jaar, een periode in de Spaanse geschiedenis waarin het land tegelijk oorlog voerde in de Nederlanden, in de Middellandse Zee en tegen Engeland.

In 1561 maakte hij Madrid tot de vaste zetel van het hof. Hij trouwde vier keer: in 1543 met Maria Manuela van Portugal, in 1554 met Maria I van Engeland, in 1559 met Elisabeth van Valois en in 1570 met Anna van Oostenrijk. Door het huwelijk met Maria I droeg hij van 1554 tot haar dood in 1558 ook de titel koning van Engeland en Ierland. Zijn opvolger Filips III werd in 1578 geboren uit het huwelijk met Anna.

Frankrijk, de Alpujarras en de Middellandse Zee

Filips begon zijn regering met een oorlog tegen Frankrijk. In 1557 won zijn leger de slag bij Saint-Quentin (Spaans: San Quintín), en in 1559 volgde de vrede van Cateau-Cambrésis.

In 1568 kwamen in het zuiden van Spanje de moriscos in opstand, in het bergland van de Alpujarras. Dat waren christenen met islamitische voorouders, nakomelingen van de Moren in Spanje die na de Reconquista in het land waren gebleven. De opstand volgde op een decreet uit 1567 en werd in 1571 neergeslagen door Juan de Austria, een zoon van Karel V. In datzelfde jaar versloeg een christelijke vloot waarin Spanje een hoofdrol speelde de Ottomaanse vloot bij Lepanto.

In 1580 kwam Portugal erbij. Na een opvolgingscrisis en de slag bij Alcântara werd Filips erkend als koning van Portugal, waar hij Filips I heette. De Portugese Cortes beëdigden hem in april 1581 in Tomar.

De Opstand in de Nederlanden

In de Nederlanden voerde Filips een beleid van centraal gezag en vervolging van het protestantisme. Wie zich tot de nieuwe geloofsrichting bekeerde, riskeerde de doodstraf. Na de hagenpreken, openluchtdiensten van protestanten, brak in augustus 1566 de Beeldenstorm uit, die in Steenvoorde begon en zich over de gewesten verspreidde.

Filips stuurde de hertog van Alva met troepen. Willem van Oranje leidde de opstandelingen, en de strijd die in 1568 begon wordt de Tachtigjarige Oorlog genoemd. Die duurde tot 1648, vijftig jaar na de dood van Filips. In 1580 sprak Filips de ban uit over Willem, in 1581 volgde het Plakkaat van Verlatinghe waarmee de opstandige gewesten hem afzworen, en in 1584 werd Willem vermoord.

De Armada van 1588

In 1588 stuurde Filips een vloot van 132 schepen met 17.000 soldaten en 7.000 zeelieden naar Engeland. Het plan was dat de Spaanse Armada het Kanaal zou beheersen en daarna het leger van de hertog van Parma uit de Nederlanden naar Engeland zou overbrengen. Na de eerste gevechten in juli dwong een storm de vloot om Schotland en Ierland heen terug te varen, en in oktober 1588 was nog maar de helft van de schepen terug in Spaanse wateren. Filips probeerde het in 1596 en 1597 opnieuw, en beide keren werd de vloot door stormen tegengehouden.

Staatsbankroeten

De kroon verklaarde zich tijdens de regering van Filips meermaals niet in staat haar schulden te betalen, onder meer in 1557, 1575 en 1596. Het jaar 1557 viel in de oorlog met Frankrijk, de jaren 1575 en 1596 in de strijd in de Nederlanden en op zee.

El Escorial en de Gouden Eeuw

Vanaf 1563 liet Filips het klooster van San Lorenzo de El Escorial bouwen, een werk dat tot 1584 duurde. Het was bedoeld als rustplaats voor Karel V en de koninklijke familie, met een gemeenschap van hiëronymieten die voor hen bad. Later kwamen er ook een koninklijke residentie, een seminarie, werkplaatsen en een ziekenhuis bij. Filips overleed er op 13 september 1598, 71 jaar oud, en ligt begraven in de koninklijke crypte.

Zijn regering valt in de Spaanse Gouden Eeuw. Schilders als Titiaan en Antonis Mor werkten voor hem, en Juan de Herrera was een van de architecten die voor hem bouwden.

Wat vaststaat en wat betwist blijft

De data en besluiten hierboven zijn goed gedocumenteerd. Over de man zelf wordt al eeuwen gediscussieerd. Tegenstanders tekenden hem af als fanatieke despoot, een beeld dat de leyenda negra (zwarte legende) heet, terwijl verdedigers hem als deugdzaam vorst beschreven. Historici zijn het ook nu niet eens over zijn karakter, zijn doelen en de mate waarin zijn politiek slaagde.

Veelgestelde vragen