Het Koninkrijk Castilië

Soort

Middeleeuws koninkrijk op het Iberisch Schiereiland

Kerngebied

Castilië en León

Hoofdkerk

Kathedraal van Burgos, eerste steen in 1221

Regering van Alfonso X

1252 tot 1284

Nalatenschap

Het Castiliaanse romaans, de taal die nu Spaans heet

Castilië en León onder één koning

Castilië en León waren in de middeleeuwen twee koninkrijken in christelijk Noord-Spanje. Toen koning Fernando III in 1252 stierf, erfde zijn zoon Alfonso X beide koninkrijken verenigd, en die unie werd daarna niet meer ontbonden. Hoe de christelijke vorsten in die eeuwen gebied wonnen op de islamitische machthebbers in het zuiden, staat in het overzicht van de Spaanse geschiedenis en in het artikel over de Reconquista.

Fernando III breidde zijn rijk uit naar het zuiden. Córdoba, Murcia en Sevilla, steden die tot dan toe tot Al-Andalus behoorden, kwamen onder zijn bewind in Castiliaanse handen. In het noorden begon in Burgos de bouw van een nieuwe kathedraal. Op 21 juli 1221 legde Fernando III daar samen met bisschop Mauricio de eerste steen. Het gebouw werd gewijd aan Santa María la Mayor, als teken dat dit de voornaamste kerk van Castilië was. Rond 1230 kon het hoofdeinde al voor de eredienst worden gebruikt.

Alfonso X en het Castiliaans als schrijftaal

Alfonso X regeerde van 1252 tot 1284. Aan zijn hof ontstond een omvangrijk programma van wetenschap, recht, geschiedschrijving en poëzie, dat een team van medewerkers onder zijn toezicht uitvoerde. De taalkeuze maakt dit koningschap belangrijk voor de taalgeschiedenis: de belangrijkste taal van dat programma was niet het Latijn maar het Castiliaanse romaans, gekozen om de teksten onder de onderdanen te verspreiden. Zo kreeg de volkstaal een plaats als schrijftaal voor recht, wetenschap en geschiedenis. Hoeveel mensen die teksten werkelijk lazen, is volgens de bron niet goed vast te stellen.

Tot het programma behoorden ook vertalingen uit het Arabisch. Die sluiten aan bij de kennis die de Moren in Spanje hadden opgebouwd. De astronomische waarnemingen werden tussen 1262 en 1272 in Toledo gedaan. Aan de Estoria de España werd vanaf ongeveer 1270 gewerkt, in 1276 werd in Burgos, waar de koning toen was, het astronomische Libro de la ochava espera herzien, en omstreeks 1282 nam Alfonso de Estoria in Sevilla weer ter hand.

Castilië als zwaartepunt van de monarchie

Isabel I van Castilië en Fernando van Aragón regeerden samen. De unie volgde de vorm van de Kroon van Aragón, een verbond van koninkrijken waarbij Castilië zich aansloot, en Fernando liet nooit onduidelijk dat hij Castilië de voornaamste plaats gaf. Isabel stierf op 26 november 1504, het jaar waarin ook de stichtingsbrief voor de Capilla Real in Granada werd opgesteld. Die stad had in januari 1492 de poorten geopend na de oorlog tegen het islamitische koninkrijk Granada. In 1521 werden de stoffelijke resten van beide vorsten naar de Capilla Real overgebracht. Ook Christoffel Columbus kreeg onder Isabel steun voor zijn tocht over de Atlantische Oceaan, terwijl Fernando twijfelde aan het plan.

Een aanwijzing voor dat zwaartepunt is het Archivo General de Simancas bij Valladolid. Karel V begon het en zijn zoon Filips II voltooide het; Juan de Herrera bouwde de burcht om tot archief. Het bewaart de documentatie van de Spaanse monarchie van 1475 tot 1834, stukken van een rijk dat tot over de Atlantische Oceaan reikte. De bloeiperiode in kunst en letteren die in die eeuwen viel, komt aan bod in het artikel over de Spaanse Gouden Eeuw.

Castilië op de kaart van vandaag

Het koninkrijk bestaat niet meer, de naam wel. Twee autonome regio's dragen hem: Castilië en León in het noorden en Castilla-La Mancha in het midden. Hun grenzen horen bij de huidige Spaanse staatsinrichting en vallen niet samen met het middeleeuwse rijk, dat na de veroveringen van Fernando III ook Córdoba, Murcia en Sevilla omvatte. Wie in Spanje over Castilië leest, moet daarom per keer nagaan of het over de middeleeuwse staat gaat, over een van de twee regio's van nu, of over de taal.

Veelgestelde vragen