Romaanse kerken in Spanje

Periode

Tiende tot dertiende eeuw

Verspreiding

Vooral het noordelijke derde deel van het land

Kerngroep

Vall de Boí, Catalaanse Pyreneeën

Onderdeel van

Kunst en cultuur in Spanje

Wat een romaanse kerk is, en waarom je ze vooral in het noorden vindt

Een romaanse kerk herken je aan massieve muren, ronde bogen, tongewelven en kleine ramen. Door die bouwwijze is het binnen donker en stil. De stijl past in de Spaanse kunstgeschiedenis als de eerste gemeenschappelijke bouwstijl die in het hele noorden van het schiereiland voorkomt, lang voor de gotiek.

De kerken staan vooral in het noordelijke derde deel van het land. Het zuiden stond in die eeuwen onder islamitisch bestuur, en daar ontstond een andere architectuur. De stijl ontwikkelde zich van oost naar west, met eigen scholen in onder meer Catalonië, Aragón, Navarra, Castilië en León en Galicië.

Twee golven: Catalonië en de pelgrimsroute

De eerste golf, in de tiende en elfde eeuw, komt vooral uit Catalonië. Die vroege kerken hebben dikke muren, bijna geen beeldhouwwerk en een decoratie van ritmisch geplaatste blinde bogen. Ze zijn eenvoudig van vorm, en juist daardoor goed te herkennen.

De tweede golf kwam met de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela en de kloosters die uit Frankrijk werden gesticht. Pelgrimskerken kregen meerdere beuken en een rondgang om het koor, zodat bedevaarders konden doorlopen zonder de dienst te storen. Kathedralen als die van Jaca en Santiago, en kerken als San Martín de Frómista en San Isidoro in León, horen bij deze golf. Hun bouwtaal leek op die van kerken in de rest van Europa.

De Vall de Boí: veel kerken op weinig ruimte

In de Catalaanse Pyreneeën ligt de bekendste groep: de romaanse kerken van de Vall de Boí. De vallei is op de Werelderfgoedlijst van UNESCO gezet omdat daar een groot aantal kerken in dezelfde stijl dicht bij elkaar staat. Dat ze bewaard bleven, komt volgens de vallei zelf deels doordat het gebied tot ver in de vorige eeuw geïsoleerd lag.

Op de website van de vallei staan onder meer Sant Climent de Taüll, Santa Maria de Taüll, Sant Joan de Boí, Santa Eulàlia d'Erill la Vall, Sant Feliu de Barruera, La Nativitat de Durro en La Assumpció de Cóll. In de vallei zit ook het Centre del Romànic, waar je de achtergrond vooraf kunt opzoeken. Bij Sant Climent de Taüll laat een videoprojectie zien hoe de oorspronkelijke wandschilderingen eruitzagen.

Wandschilderingen en beeldhouwwerk

Romaanse kerken waren beschilderd, en beeldhouwwerk diende om bijbelverhalen te vertellen aan mensen die niet konden lezen. De Catalaanse wandschilderingen, met Byzantijnse invloed, behoren tot de belangrijkste van de stijl. Veel ervan hangen tegenwoordig in het Museu Nacional d'Art de Catalunya in Barcelona. Dat betekent dat de kerk zelf soms alleen de architectuur laat zien, terwijl de beelden elders hangen.

Wie later naar de grote namen kijkt, zoals El Greco in Toledo, Diego Velázquez aan het hof in Madrid en Francisco Goya, ziet een heel andere traditie. En Antoni Gaudí bouwde eeuwen na deze kerken in dezelfde regio, Catalonië, maar met een volstrekt andere bouwtaal.

Veelgestelde vragen