Op deze pagina
- Taalfamilie
- Romaans, uit het Latijn van het noordwesten van het Iberisch Schiereiland
- Officieel in
- Galicië, naast het Spaans, sinds 1981
- Sprekers
- Ruim twee miljoen in Galicië, plus ongeveer 75.000 daarbuiten
- Taalautoriteit
- Real Academia Galega, opgericht in 1906
- Eigen feestdag
- Día das Letras Galegas, 17 mei
- Onderdeel van
- Taal in Spanje
Één taal met het Portugees tot in de twaalfde eeuw
Het Galicisch (galego) is een Romaanse taal, ontstaan uit het Latijn dat werd gesproken in het noordwesten van het Iberisch Schiereiland, het gebied dat de Romeinen Gallaecia noemden. Het is geen slordige of verbasterde vorm van het Spaans. Volgens de Real Academia Galega vormden het Galicisch en het Portugees tot in de twaalfde eeuw één taal, en pas daarna gingen ze uiteen. Hoe de talen van het land zich tot elkaar verhouden, staat op de overzichtspagina over de taal in Spanje.
Die scheiding volgde de politieke kaart. Het zuidelijke deel van het koninkrijk Galicië maakte zich los en werd het koninkrijk Portugal, terwijl Galicië bij Castilië kwam te liggen. Geschreven Galicisch verschijnt aan het eind van de twaalfde en het begin van de dertiende eeuw, vooral in de middeleeuwse liedboeken met wereldlijke en religieuze poëzie.
Het Rexurdimento en een eigen taalacademie
In de negentiende eeuw keerde het Galicisch terug als literaire taal, in een beweging die het Rexurdimento heet. Het ijkpunt daarvan is 1863, het jaar waarin Rosalía de Castro de bundel Cantares Gallegos publiceerde. In 1906 volgde de oprichting van de Real Academia Galega, die sindsdien de regels voor correct Galicisch vaststelt, woordenboeken maakt en de taal en de cultuur onderzoekt.
Precies honderd jaar na die bundel stelde de Academia in 1963 het Día das Letras Galegas in, dat elk jaar op 17 mei valt en sinds 1991 een officiële feestdag in Galicië is. Elke editie is gewijd aan een andere auteur. Tussen het Rexurdimento en het heden ligt een lange onderbreking: na de Spaanse Burgeroorlog volgden veertig jaar dictatuur waarin het Galicisch uit het onderwijs, de media en het bestuur werd geweerd. Zulke regionale gedenkdagen horen bij het bredere beeld van de Spaanse cultuur, waarin per autonome gemeenschap andere data zwaar wegen.
Officieel naast het Spaans sinds 1981
Artikel 5 van het Estatuto de Autonomía van 6 april 1981 noemt het Galicisch de eigen taal van Galicië en verklaart Galicisch en Spaans er allebei officieel. Iedereen heeft het recht beide talen te kennen en te gebruiken, de overheid moet het normale gebruik van allebei waarborgen en het Galicisch actief bevorderen, en niemand mag om zijn taal worden gediscrimineerd. De Lei de normalización lingüística uit 1983 werkte dat uit en maakte het oordeel van de Real Academia Galega maatgevend voor de norm, de actualisering en het correcte gebruik van de taal.
Hoeveel mensen spreken Galicisch, en waar
De Real Academia Galega houdt het op ruim twee miljoen sprekers binnen Galicië. Daarbuiten wordt Galicisch gesproken door ongeveer 75.000 mensen in grensstroken van Asturië, León, Zamora en Cáceres, dus in gebieden die niet tot de autonome gemeenschap behoren.
Op borden en in officiële stukken kom je de Galicische vorm van plaatsnamen tegen: A Coruña naast het Spaanse La Coruña, Ourense naast Orense. Het Galicisch wordt geschreven in hetzelfde Latijnse alfabet als het Spaans, dat je bij het Spaanse alfabet op een rij vindt, maar de spelling volgt eigen regels van de Academia. Je hoeft als bezoeker geen Galicisch te leren, want het Spaans is er even officieel; met de gangbare Spaanse woorden en zinnen red je je in Galicië net zo goed als elders in Spanje, en wie alleen de beleefdheidsvormen wil oefenen begint bij de begroetingen in het Spaans.
Veelgestelde vragen
Kun je in Galicië terecht met Spaans?
Ja. Het Estatuto de Autonomía van 1981 maakt Spaans en Galicisch allebei officieel in Galicië en geeft iedereen het recht beide te gebruiken. Tegelijk schrijft diezelfde wet voor dat de overheid het Galicisch actief bevordert, dus formulieren, straatnaamborden en omroepen kun je in die taal tegenkomen. Voor een gesprek in een winkel of een restaurant is Spaans voldoende; de verschillende manieren om dankjewel te zeggen in het Spaans werken er net zo goed als in de rest van het land.
Is er radio en televisie in het Galicisch?
Sinds 1985 zenden de openbare omroepen van Galicië volledig in het Galicisch uit, meldt de Real Academia Galega. Dat was een van de eerste zichtbare gevolgen van de taalwetgeving van begin jaren tachtig. Na veertig jaar waarin de taal uit de media was geweerd, kreeg het Galicisch daarmee een dagelijkse aanwezigheid in het publieke omroepbestel.
Bronnen
- Real Academia Galega, O galego: orixe, historia e situación actual · oorsprong uit het Latijn van Gallaecia, de scheiding van het Portugees, het Rexurdimento, de repressie na 1936 en het aantal sprekers · geraadpleegd 5 oktober 2026
- Ley Orgánica 1/1981, de 6 de abril, de Estatuto de Autonomía para Galicia (BOE) · de tekst van artikel 5 over de officiële status van het Galicisch en het Spaans · geraadpleegd 5 oktober 2026
- Real Academia Galega, Historia do Día das Letras Galegas · instelling van de dag in 1963, de datum 17 mei en de status van officiële feestdag sinds 1991 · geraadpleegd 5 oktober 2026
- Real Academia Galega, Presentación da institución · oprichting in 1906 en de rol als taalautoriteit op grond van de Lei de normalización lingüística van 1983 · geraadpleegd 5 oktober 2026