Spaanse verkleinwoorden: -ito, -illo, -ico en wat ze zeggen

Onderwerp

Spaanse taal

Meest gebruikt

-ito en -ita

Andere achtervoegsels

-illo, -ico, -ín, -uco, -ete

Betekenis

klein, genegenheid, korte tijd, geringschatting

Wat een achtervoegsel aan een woord toevoegt

Een Spaans verkleinwoord, in het Spaans diminutivo, maak je door een achtervoegsel achter een woord te zetten. Het meest gebruikte is -ito, bij vrouwelijke woorden -ita, schrijft het Spaanstalige Wikipedia-artikel over het onderwerp. Het hoort bij het alledaagse Spaans dat je ook tegenkomt in de Spaanse taal in het algemeen, en bij de korte uitdrukkingen uit Spaanse woorden en zinnen.

Het formaat is maar een deel van wat zo'n vorm doet. Het Diccionario del español de México gebruikt cafecito in een voorbeeldzin over de koffie die iemand vroeg in de ochtend drinkt, en poquito voor een kleine hoeveelheid of een lichte graad. In dat voorbeeld gaat het om een gewoon ochtendkopje, dus het achtervoegsel geeft hier een huiselijke toon en geen kleiner formaat.

Soms komt er een letter tussen woord en achtervoegsel. Het Wikipedia-artikel noemt toquecito en lucecita als voorbeelden van de vormen -cito en -ecito. Zo kan café een cafecito worden, zonder dat het achtervoegsel zelf verandert.

Welk achtervoegsel waar gebruikelijk is

Naast -ito bestaan er meer achtervoegsels, en ze hebben een eigen verspreiding. Volgens het Spaanstalige Wikipedia-artikel komt -illo in heel Spanje voor en in het midden en noorden van Mexico, en is -ico het achtervoegsel van het oosten van Spanje en het Caribisch gebied. Het Diccionario de americanismos van de Spaanse taalacademies noemt -ico voor Costa Rica, Cuba, Colombia en Venezuela, met een verkleinende of genegen waarde.

De tabel toont een aantal andere vormen, volgens hetzelfde artikel.

Bron: Diminutivo, Wikipedia (es)

Ahorita en al ratito: verkleinwoorden over tijd

In Latijns-Amerika krijgt het achtervoegsel een eigen werking bij bijwoorden van tijd. Het Diccionario de americanismos geeft voor -ito in Mexico, Bolivia en Uruguay de betekenis nabijheid bij bijwoorden van tijd en plaats. In Honduras en Nicaragua zou het bij bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden en voorzetsels een lichte versterking uitdrukken van de eigenschap, de plaats of de positie.

Het bekendste voorbeeld is ahorita, in vorm een verkleinwoord van ahora. Het Diccionario de americanismos geeft er drie betekenissen voor: zo meteen of later, een tijdje geleden en op dit moment. Het woordenboek noemt het voor onder meer Mexico, Colombia, Venezuela, Peru en de Verenigde Staten. Het Diccionario del español de México geeft Ahorita vengo en Ahorita los alcanzo als voorbeeld, beide voor iets dat binnenkort gebeurt.

Dezelfde tijdsbepaling kan ook met rato. Al ratito is volgens het Mexicaanse woordenboek een spreektaalvorm voor kort daarna, zoals in Al ratito voy a tomar un baño. Omdat ahorita zowel zo meteen als nu kan betekenen, is het bij een afspraak verstandig om te vragen om hoe laat iemand het bedoelt. Meer van zulke dagelijkse formules staan bij de begroetingen in het Spaans.

Genegenheid en geringschatting

Het Wikipedia-artikel beschrijft twee waarden naast de verkleining. Een verkleinwoord kan genegenheid of tederheid uitdrukken, zoals un hombrecito voor een jongetje, en het kan geringschattend zijn, zoals asuntillo sin importancia, een zaakje van weinig belang. Welke van de twee bedoeld is, blijkt uit de zin en uit de toon, niet uit het achtervoegsel.

Voornamen krijgen vaak een eigen verkleinvorm, zoals Carmencita bij Carmen; hoe Spaanse namen zijn opgebouwd, staat bij Spaanse namen. In pequeñito komt de letter ñ voor, die in het Spaanse alfabet een eigen plaats heeft.

Veelgestelde vragen