Op deze pagina
Een brug van 105 meter met een poorttoren halverwege
Besalú ligt aan de Fluvià in de Garrotxa, een binnenlandse comarca van Catalonië tussen Girona en Olot. De romaanse brug over de rivier is het beeld waarmee het dorp bijna altijd wordt aangekondigd: zeven ongelijke bogen liggen in een knik over het water, met een versterkte poorttoren halverwege. De gemeente houdt het op een lengte van 105 meter en een hoogte van ongeveer 30 meter, de toren meegerekend. Een brug op deze plek bestond al in de elfde eeuw; de gemeente verbindt de oudste bouw met graaf Guillem el Gras, die tussen 1030 en 1050 regeerde.
De gemeente beslaat 4,93 km² en het beschermde centrum begint direct achter de brug, zodat de monumenten op loopafstand van elkaar staan. Besalú laat zich daarom goed combineren met een andere plaats in de provincie Girona, bijvoorbeeld Figueres.
Opgeblazen in de burgeroorlog, herbouwd in de jaren vijftig
Wat je oversteekt is geen onaangeroerd middeleeuws bouwwerk. De brug werd tijdens de Spaanse Burgeroorlog opgeblazen en in de jaren vijftig en zestig herbouwd, volgens de gemeente onder leiding van de architect Pons Sorolla. Die herbouw volgde de oude vorm, met de knik, de ongelijke bogen en de poorttoren, en de pijlers staan nog waar ze stonden: een deel ervan is gefundeerd op de rots in de rivierbodem. Wie op de brug naar het metselwerk kijkt, ziet dus middeleeuws en twintigste-eeuws werk naast elkaar.
Het rituele bad dat in 1964 bij het graven van een put opdook
In het voormalige joodse kwartier ligt een middeleeuws ritueel bad, in Besalú aangeduid met de Catalaanse naam micvé en in het Nederlands een mikwe. Het kwam in 1964 bij toeval tevoorschijn tijdens graafwerk voor een put. Volgens de gemeente was het het eerste gebouw van dit type dat in Spanje werd gevonden en het derde in Europa.
Het bad ligt onder de resten van de synagoge. Een trap van 36 treden daalt af naar een gewelfde ruimte van ongeveer 5,5 bij 4,5 meter, met daarin het bad van 2,5 bij 1,5 meter; een smal venster in de oostmuur is de enige lichtopening. De erfgoedinventaris van de Garrotxa dateert het bouwwerk aan het eind van de twaalfde eeuw, maar tekent daarbij aan dat die datering niet door documenten wordt bevestigd. Het is een van de weinige middeleeuwse mikwes die in Europa bewaard zijn gebleven.
Hoofdstad van een graafschap, nu een dorp van 2.591 inwoners
Op 1 januari 2025 had Besalú 2.591 inwoners. De monumenten horen bij een ander verleden: Besalú was de zetel van een eigen graafschap, en de graven lieten er kerken bouwen die groter zijn dan je bij een dorp van deze omvang verwacht. De kerk van het voormalige klooster Sant Pere gaat terug op een stichting uit 977 door graaf en bisschop Miró en werd in 1003 gewijd; achter het altaar loopt een omgang met acht zuilen, aangelegd voor pelgrims. Van de romaanse woonhuisarchitectuur is de Casa Cornellà uit het eind van de twaalfde eeuw bewaard, die de gemeente tot de best bewaarde voorbeelden van Catalonië rekent. Sinds 1966 is niet elk gebouw apart beschermd, maar het historische centrum als geheel, inclusief gewone woonhuizen en straatprofielen.
Wie in dezelfde streek een groter historisch centrum wil zien, kan Besalú naast Vic zetten, dat een stad is met een eigen middeleeuwse kern. Een kloostercomplex op een heel andere schaal staat in de bergen bij Montserrat. Een badplaats is Besalú niet: daarvoor kom je eerder uit bij de Costa del Garraf.
Veelgestelde vragen
Waarvoor werd een mikwe gebruikt?
Een mikwe is een bad voor rituele reiniging binnen het jodendom. Wie zich reinigt, daalt de laatste zeven treden af en gaat drie keer helemaal onder water. De erfgoedinventaris van de Garrotxa beschrijft dat vrouwen het bad op vaste momenten in hun leven gebruikten en religieuze mannen op vrijdag, voor het begin van de sabbat. Na de vondst in 1964 bevestigden rabbijnen uit Perpignan en Parijs dat de ruimte in Besalú werkelijk als mikwe heeft gediend.
Hoe lang bestond de joodse gemeenschap van Besalú?
De synagoge van Besalú is in 1264 in de documenten terug te vinden, en de gemeente beschrijft een gemeenschap die tot 1436 ongeveer twintig families omvatte. Van die synagoge zijn alleen resten over; het best bewaarde onderdeel van het joodse kwartier is het rituele bad eronder. Hoe groot de gemeenschap in de twaalfde eeuw was, blijkt niet uit deze bronnen.
Bronnen
- Ajuntament de Besalú, bouwkundig en archeologisch erfgoed · beschrijving en datering van de brug, de herbouw na de burgeroorlog, Sant Pere, Casa Cornellà, de vondst van het rituele bad en de bescherming van het centrum sinds 1966 · geraadpleegd 5 oktober 2026
- Inventari del patrimoni de la Garrotxa, het micvé van Besalú · datering, afmetingen, traptreden en gebruik van het rituele bad · geraadpleegd 5 oktober 2026
- Idescat, gemeente Besalú in cijfers · officieel inwonertal per 1 januari 2025 en oppervlakte van de gemeente · geraadpleegd 5 oktober 2026