Montserrat

Een bergmassief van kiezels en zand

Montserrat is een bergmassief in het binnenland van Catalonië, en dezelfde naam draagt het benedictijnenklooster op de berg. Het zijn twee verschillende dingen met elk hun eigen beheerder: de abdij gaat over het klooster, de basiliek en de bijbehorende instellingen, het Patronat de la Muntanya de Montserrat over het natuurpark. Wie een bezoek plant, kijkt daarom naar twee websites.

Volgens het Patronat lag er ongeveer 50 miljoen jaar geleden een zeeboezem op de plaats van de huidige Centrale Catalaanse Depressie, en kwam het reliëf van Montserrat ongeveer tien miljoen jaar geleden boven de zee uit. Het gesteente is conglomeraat, in het Catalaans pudingues genoemd: kiezels die met zand en een natuurlijk cement aan elkaar zitten. Dat gesteente is hard en erosiebestendig. Wind en regen hebben er de naaldvormige rotsen uit gesneden die het massief zijn silhouet geven.

Het hoogste punt is Sant Jeroni op 1.236 meter. De Coll de Migdia, een pas, verdeelt het massief in twee bijna even grote helften. In het oostelijke deel liggen onder meer Santa Magdalena, Sant Salvador en de monoliet Cavall Bernat, in het westelijke Els Ecos, de Frares Encantats en het gebied van de Agulles. Het massief hoort bij de Serralada Prelitoral Catalana, de Catalaanse Prelitoral.

Van een grot met een Maagdenbeeld tot een basiliek uit 1592

Mensen kwamen op de berg lang voor het klooster. De abdij noemt vroeg-neolithisch aardewerk uit grotten op Montserrat. Volgens de overlevering werd rond 880 het beeld van de Maagd in een grot gevonden; schriftelijk wordt Montserrat voor het eerst in 888 vermeld. In 945 getuigt een document van de stichting van het klooster Santa Cecília op de berg, en in 1025 stichtte Oliba het klooster van Montserrat.

De abdij dateert de romaanse kerk en het beeld van de Maagd in de twaalfde en dertiende eeuw. In de dertiende eeuw verspreidden de Cantigas van Alfons X de Wijze de verhalen over haar wonderen, en in 1223 werd de broederschap opgericht. In 1409 werd het klooster een zelfstandige abdij. De gotische kloostergang dateert van 1476, in 1490 kwam er een drukpers, en in 1493 reisde een voormalige kluizenaar van Montserrat met Columbus mee naar Amerika, waar de verering van de Maagd zich daarna verspreidde. De basiliek werd in 1592 gewijd.

Verwoest in 1811, herbouwd, nog steeds een kloostergemeenschap

Het leger van Napoleon verwoestte het klooster in 1811 en 1812. Na de wetten van 1835 over de onteigening van kloostergoed bleef er één monnik over, maar in 1844 was de gemeenschap hersteld en in 1858 begon de wederopbouw. In 1881 werd de Maagd gekroond. Tijdens de Burgeroorlog, van 1936 tot 1939, werden drieëntwintig monniken gedood. De basiliek is tussen 1988 en 1996 grondig gerestaureerd.

Vandaag leeft er nog steeds een benedictijner gemeenschap die de regel van Benedictus volgt, met gebed, studie, werk en gemeenschapsleven als uitgangspunt. Bij de abdij horen een museum, een bibliotheek, een uitgeverij en het koor van de Escolania. De basiliek bevat het heiligdom van La Moreneta, het beeld van de Maagd van Montserrat. Voor onder meer de conventsmis, een bezoek aan het heiligdom en optredens van het koor heeft de abdij een reserveringssysteem; wat je moet reserveren staat op haar website.

Met de trein en de tandradbaan naar het klooster

Vanaf Plaça d'Espanya in Barcelona rijdt lijn R5 van FGC, de spoorwegen van de Generalitat, naar Monistrol de Montserrat. Daar sluit station Monistrol Enllaç aan op de tandradbaan, in het Catalaans cremallera, die naar het heiligdom klimt. Station Monistrol Vila is bedoeld voor wie met eigen vervoer komt; de exploitant vermeldt daar gratis parkeren. In totaal noemt de exploitant ongeveer 90 minuten reistijd vanaf Plaça d'Espanya: zestig minuten in de trein en twintig minuten op de tandradbaan, plus de overstap.

De kabelbaan, Aeri, is een alternatief voor de tandradbaan. Volgens de exploitant zijn de stations en de tandradbaan toegankelijk voor mensen met beperkte mobiliteit. Dienstregeling en prijzen controleer je kort voor vertrek bij FGC.

Lopend naar boven

Te voet naar Montserrat gaan is ouder dan de spoorlijn: de traditie gaat terug tot de middeleeuwen, toen er geen andere manier was om het heilige beeld te bezoeken. Vanuit Monistrol loopt het Camí de les Canals i de l'Aigua (GR 5/96), een oud pelgrimspad waar ook pelgrims op weg naar Santiago de Compostela halt hielden. Een kortere route is de PR-C 19, die een deel van de oude koninklijke weg volgt. Vanuit Collbató loopt een route langs de Coves del Salnitre en de heilige grot.

Op de gemarkeerde paden loop je door bos met onder meer steeneik. Het bezoekersportaal telt op de berg 1.250 plantensoorten. Tot de dieren behoren wilde zwijnen, eekhoorns en valken. Voor klimmen, speleologie en het gebruik van drones publiceert het Patronat regels, en die lees je voordat je zoiets van plan bent.

Bron: Montserrat Visita, hoe kom je er te voet

Montserrat naast andere plekken in Catalonië

Een bergmassief met een klooster is een ander soort bestemming dan de kust. De Costa del Garraf heeft ook een massief, maar van kalksteen dat tot aan zee doorloopt, terwijl Montserrat uit conglomeraat bestaat. Voor wie in het binnenland blijft, zijn er andere plaatsen met een eigen middeleeuws verleden: Besalú heeft een romaanse brug en een joods ritueel bad uit de middeleeuwen, en ook Vic ligt in het binnenland. Het zuidelijke deel van de regio heeft een heel ander landschap: de Delta de l'Ebre is vlak en vol water.

Veelgestelde vragen