Ferdinand van Aragón

Geboren

10 maart 1452, Sos (Zaragoza)

Gestorven

23 januari 1516, Madrigalejo (Cáceres)

Titels

Ferdinand II van Aragón en Ferdinand V van Castilië

Ouders

Juan II van Aragón en Juana Enríquez

Huwelijk

19 oktober 1469 in Valladolid, met Isabella van Castilië

Graf

Capilla Real, Granada

Geboorteregio

Aragón

Een prins uit Sos, geboren tijdens een familieoorlog

Ferdinand werd op 10 maart 1452 geboren in het huis van de familie Sada in Sos, in het noordwesten van de regio Aragón. Zijn vader was Juan II, koning van de gebieden van de Kroon van Aragón, zijn moeder diens tweede echtgenote Juana Enríquez. De geboorte viel midden in de strijd in Navarra tussen de aanhangers van zijn vader en die van Carlos, prins van Viana, de oudste zoon uit Juans eerste huwelijk. Daarmee begon een van de langste regeerperioden uit de Spaanse geschiedenis.

Na de dood van Carlos van Viana in 1461 kwam Catalonië in opstand tegen Juan II, een conflict dat pas in 1472 werd beëindigd. Om de positie van de familie te versterken werd in 1469 een huwelijk met Isabella van Castilië afgesproken, waarbij Ferdinand aanvaardde dat hij in Castilië prins-gemaal zou zijn. Haar halfbroer, koning Hendrik IV van Castilië, zou die verbintenis niet goedkeuren, en bovendien waren bruid en bruidegom achterneef en achternicht. Zij trouwden daarom op 19 oktober 1469 in besloten kring in Valladolid, met een vervalste pauselijke dispensatie.

Twee kronen onder één vorstenpaar, maar niet onder één bestuur

Na de dood van Hendrik IV in 1474 brak in Castilië een successieoorlog uit tussen Isabella en haar nicht Juana, bijgenaamd la Beltraneja, die werd gesteund door Alfons V van Portugal. Omdat Ferdinand vond dat hij zelf aanspraak kon maken op de Castiliaanse troon, legde de Concordia van Segovia van 1475 vast hoe hij en Isabella samen zouden regeren. In 1479 wonnen zij die oorlog, en in datzelfde jaar stierf zijn vader in Barcelona, waarna Ferdinand koning werd van de gebieden van de Kroon van Aragón.

Vanaf dat jaar droeg hij twee kronen tegelijk: in Aragón heette hij Ferdinand II, in Castilië Ferdinand V. Wat hij en Isabella bestuurden bleef niettemin gescheiden, want beide kronen hielden hun eigen recht, instellingen en Cortes. Daardoor verliepen de hervormingen van het paar in de twee gebieden anders: in Castilië waren de Cortes en de steden volgzamer, terwijl in Aragón de politieke traditie en de sterke stedelijke elites meer weerstand boden.

Granada, Columbus en de verdrijving van de joden in 1492

De oorlog om het emiraat Granada duurde van 1482 tot 1492 en beëindigde het laatste islamitische rijk op het Iberisch schiereiland. Daarmee kwam een einde aan al-Andalus en aan de reeks veroveringen die later de Reconquista is gaan heten.

In hetzelfde jaar vertrok Christoffel Columbus op zijn eerste reis naar het westen. Dat zijn plan werd aanvaard en gefinancierd, kwam mede doordat vertrouwelingen van Ferdinand hem op twijfelmomenten steunden en doordat hij de reis presenteerde als een manier om het christendom in Azië te verspreiden.

1492 was ook het jaar waarin het paar de verdrijving van de joden uit hun koninkrijken afkondigde. Dat besluit volgde op een bredere religieuze politiek: in 1478 was in Castilië de Inquisitie ingesteld bij bul van paus Sixtus IV, en in 1483 werd die uitgebreid naar de Kroon van Aragón, met Tomás de Torquemada als inquisiteur-generaal. Juist in Ferdinands eigen Aragón kwam daar het meeste verzet tegen, in Zaragoza zelfs met de moord op inquisiteur Pedro de Arbués.

Het testament van Madrigalejo en de erfenis voor Karel

Isabella stierf in 1504. Ferdinand nam daarop tot 1506 het regentschap over Castilië waar, tegen de zin van zijn schoonzoon Filips de Schone en een deel van de Castiliaanse adel. In 1505 hertrouwde hij met Germana de Foix, in de hoop op een erfgenaam voor zijn Aragonese bezittingen; hun zoon stierf kort na de geboorte. Na de dood van Filips nam hij in 1507 opnieuw het regentschap op zich, omdat zijn dochter Juana daartoe niet in staat werd geacht.

Op 22 januari 1516 liet hij in Madrigalejo in de provincie Cáceres zijn testament opmaken door protonotaris Miguel Velázquez Climente; hij stierf in de vroege ochtend van 23 januari. In dat testament staan de twee kronen nog apart opgesomd, elk met de eigen gebieden: Navarra hoorde inmiddels bij Castilië, en Napels, Roussillon en Cerdanya bij Aragón. Hij wees Juana aan als erfgenaam van beide en haar zoon Karel als gouverneur in haar naam. Pas in die kleinzoon kwamen Castilië en Aragón in één persoon samen, aan het begin van de eeuw die bekendstaat als de Spaanse Gouden Eeuw.

Al op 13 september 1504 hadden Isabella en Ferdinand bij koninklijk besluit laten vastleggen dat zij in de kathedraal van Granada begraven wilden worden. De Capilla Real werd daar tussen 1505 en 1517 gebouwd: Isabella stierf een jaar voordat de bouw begon, Ferdinand een jaar voordat hij klaar was.

Veelgestelde vragen