Het jaar 1898

Onderdeel van

Spaanse geschiedenis

Oorlog

Spaans-Amerikaanse Oorlog, april tot augustus 1898

Vredesverdrag

Verdrag van Parijs, getekend 10 december 1898

Afgestaan

Cuba, Puerto Rico, Guam en de Filipijnen

Betaling

20 miljoen dollar van de Verenigde Staten aan Spanje voor de Filipijnen

Spaanse naam

El Desastre del 98

Van de opstand op Cuba naar een oorlog van enkele maanden

Aan het begin van 1898 bestuurde Spanje nog Cuba, Puerto Rico, Guam en de Filipijnen, de laatste grote overzeese bezittingen van een rijk dat was opgebouwd na de reizen van Christoffel Columbus en dat in de Spaanse geschiedenis vier eeuwen had geduurd. Op Cuba vocht sinds 1895 een onafhankelijkheidsbeweging tegen het Spaanse gezag, en het Amerikaanse publiek volgde dat conflict op de voet.

Op 15 februari 1898 ontplofte het Amerikaanse oorlogsschip USS Maine in de haven van Havana. President McKinley vroeg het Congres op 11 april om toestemming voor militair ingrijpen, het Congres nam die resolutie op 20 april aan en stemde op 25 april formeel voor oorlog. Daarna ging het snel: op 1 mei 1898 vernietigde een Amerikaans eskader de Spaanse vloot in de baai van Manila, op 3 juli verloor Spanje ook zijn Caribische squadron bij Santiago de Cuba, en op 12 augustus werd een wapenstilstand getekend.

Wat het Verdrag van Parijs precies regelde

Op 10 december 1898 tekenden Spanje en de Verenigde Staten in Parijs het vredesverdrag. Artikel I gaat over Cuba: Spanje doet daarin afstand van elke aanspraak op soevereiniteit over het eiland. Cuba werd dus niet overgedragen maar bezet, en artikel XVI beperkt de Amerikaanse verplichtingen op het eiland tot de duur van die bezetting.

Voor de andere gebieden koos het verdrag een andere constructie. Artikel II draagt Puerto Rico, de overige Spaanse eilanden in West-Indië en Guam over aan de Verenigde Staten. Artikel III draagt de Filipijnse archipel over en bepaalt daarbij dat de Verenigde Staten Spanje twintig miljoen dollar betalen, binnen drie maanden nadat de bekrachtigingen zijn uitgewisseld. Dat bedrag hoort dus alleen bij de Filipijnen. De Amerikaanse Senaat bekrachtigde het verdrag op 6 februari 1899, met één stem meerderheid.

Bron: Verdragstekst, Treaty of Peace Between the United States and Spain (1898)

Waarom het in Spanje el Desastre heet

In Spanje kreeg het jaar een eigen naam: el Desastre del 98, de ramp van 98. Die naam slaat niet alleen op de militaire verliezen, maar ook op wat er in Spanje zelf zichtbaar werd. Het land werd bestuurd volgens de grondwet van 1876, het stelsel dat Antonio Cánovas del Castillo had ontworpen en waarin conservatieven en liberalen elkaar volgens afspraak in de regering afwisselden.

Het Congreso de los Diputados beschrijft in zijn eigen toelichting op die grondwet wat 1898 daarmee deed: het verlies van de kolonies liet alle stemmen doorklinken die het stelsel tot dan toe buiten de macht had gehouden. Er volgde geen staatsgreep en geen revolutie in 1898; wat veranderde, was dat het bestaande bestuur zijn vanzelfsprekendheid kwijtraakte.

Van 1898 naar de twintigste eeuw, met veel tussenstappen

1898 wordt vaak aangewezen als het begin van de weg naar de Spaanse Burgeroorlog en de dictatuur van Francisco Franco. Die lijn loopt via een reeks afzonderlijke breuken. De chronologie van het Congreso noemt de moord op premier Canalejas in 1912, waarmee de afwisseling tussen de partijen werd verbroken, de Assemblee van Parlementariërs in 1917, de staatsgreep van Primo de Rivera in 1923 en de val van de monarchie in 1931. Het stelsel van 1876 hield na 1898 dus nog een kwart eeuw stand.

Aan de voorkant geldt hetzelfde. Het hoogtepunt van de Spaanse macht lag eeuwen eerder, in de periode die bekendstaat als de Spaanse Gouden Eeuw, en het eerste grote keerpunt wordt meestal gelegd bij de mislukte vaart van de Spaanse Armada in 1588. In 1898 viel het laatste deel weg van een rijk dat al lang kleiner werd.

Veelgestelde vragen