Karel V

Geboren

24 februari 1500, Gent

Overleden

21 september 1558, Yuste

Koning van Castilië en Aragón

1516 tot 1556, in Spanje Carlos I

Keizer van het Heilige Roomse Rijk

gekozen op 28 juni 1519, afgetreden in 1556

Echtgenote

Isabel van Portugal, getrouwd op 10 maart 1526

Opvolger in Spanje

Filips II

Onderdeel van

Spaanse geschiedenis

Een Gentenaar op de Spaanse troon

Karel V is een Gentenaar die in Spanje Carlos I heet. Hij werd op 24 februari 1500 geboren, werd in 1516 koning van Castilië en Aragón en regeerde ongeveer veertig jaar over een rijk dat uit meer bestond dan Spanje. Voor de Spaanse geschiedenis is hij van belang omdat zijn erfenis de Spaanse kronen verbond met Bourgondische en Habsburgse gebieden.

Zijn grootvader Ferdinand de Katholieke stierf op 23 januari 1516, en op 14 maart werd Karel in Brussel uitgeroepen tot koning van Castilië en Aragón. Hij betrad Spanje pas op 17 september 1517, bij Tazones in Asturië. Zijn Vlaamse gevolg wekte onrust bij Castiliaanse kooplieden en ambachtslieden, die bang waren voor de hebzucht van die hovelingen. Die onrust leidde tot de oorlog van de Comunidades in Castilië, van 1520 tot 1521. Op 23 april 1521 werden de opstandelingen bij Villalar verslagen, en hun leiders Padilla, Bravo en Maldonado werden onthoofd.

Karel reisde voortdurend door zijn gebieden en was lang niet altijd in Castilië. Het Castiliaanse bestuur liet hij tot 1539 grotendeels over aan zijn echtgenote Isabel van Portugal, met wie hij op 10 maart 1526 in Sevilla trouwde. Zij stierf op 1 mei 1539 in Toledo na een bevalling. Daarna lagen de Castiliaanse zaken grotendeels bij Francisco de los Cobos en later bij zijn zoon Filips. Om zijn gebieden te coördineren stelde hij een Raad van Staat in, die volgens de historicus Antonio Domínguez Ortiz niet volledig effectief was.

Keizer in 1519, en de oorlogen die volgden

Op 28 juni 1519 kozen zeven keurvorsten in Frankfurt Karel tot keizer van het Heilige Roomse Rijk. De bankier Jakob Fugger steunde die verkiezing financieel. In Spanje was Karel de eerste koning met die naam en in het Rijk de vijfde keizer, en daarom heet dezelfde man Carlos I en Karel V.

De oorlogen van zijn regering liepen langs drie lijnen: tegen Frankrijk, tegen het Ottomaanse Rijk en tegen protestantse tegenstanders in het Rijk. Op de Rijksdag van Worms weigerde Luther in 1521 zijn opvattingen af te zweren. Van 1531 tot 1547 bestond de Liga van Smalkalde, een verbond van protestantse vorsten, en op 24 april 1547 versloeg Karel die coalitie bij Mühlberg. In 1555 regelde de Vrede van Augsburg de religieverdeling in het Rijk, een maand voordat Karel in Brussel aftrad.

Bron: Cronología de Carlos I de España y V de Alemania, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes

Wie de oorlogen betaalde

Oorlog voeren tegen Frankrijk, het Ottomaanse Rijk en religieuze tegenstanders vroeg voortdurend meer geld, dat Karel volgens Domínguez Ortiz van zijn onderdanen moest halen. Tegelijk kwam er buit uit Amerika, waar de Spanjaarden sinds de reizen van Christoffel Columbus aanwezig waren: na de veroveringen van Cortés en Pizarro kwam in Sevilla een grote hoeveelheid aan. Voor Amerika zelf noemt de chronologie drie data: de goedkeuring van een eerste slaventransport naar Amerika in augustus 1518, een eerste algemeen verbod op het tot slaaf maken van indianen op 2 augustus 1530 en de Nieuwe Wetten van 20 november 1542. Wat die regels in de praktijk veranderden, valt buiten wat deze pagina kan onderbouwen.

Ook in Karels geboortestad werd belasting een conflict. Gent weigerde de afgesproken belasting te betalen, en op 3 mei 1540 moesten ongeveer 500 Gentenaren blootsvoets en met een strop om de hals voor de keizer knielen en om genade smeken.

Een renaissancepaleis naast de Nasridische paleizen

De Alhambra in Granada was het paleizencomplex van de Nasridische vorsten, het laatste restant van Al-Andalus, dat in 1492 viel aan het einde van de Reconquista. Na zijn huwelijk met Isabel van Portugal in 1526 liet Karel daar een eigen verblijf bouwen. De bouw begon rond 1527 onder Pedro Machuca (1485-1550), een schilder en architect uit Toledo die in Italië was opgeleid.

Het Palacio de Carlos V heeft een vierkante plattegrond met een ronde binnenplaats van twee verdiepingen zuilen. Machuca zette het aan de rand van de Patio de los Arrayanes, naast het Palacio de Comares, zodat het de oudere paleizen niet overheerst. De bouw werd meermaals onderbroken, onder meer vijftien jaar lang vanwege de Morisco-opstand van 1568. Het werk werd in 1923 hervat onder Leopoldo Torres Balbás en in 1958 afgerond onder Francisco Prieto Moreno. Het gebouw huisvest nu het Museo de la Alhambra en het Museo de Bellas Artes.

Afstand in drie stappen en een klooster in Extremadura

Op 25 oktober 1555 deed Karel in Brussel voor de Staten-Generaal afstand van de Nederlanden. In januari 1556 volgden zijn Spaanse kronen, waarmee zijn zoon Filips erfgenaam werd, en de keizerskroon ging naar zijn broer Ferdinand. Karel had toen ongeveer veertig jaar geregeerd en was volgens Domínguez Ortiz vroeg verouderd.

Op 28 september 1556 kwam hij aan in Laredo, en in februari 1557 bereikte hij het klooster van Yuste in de provincie Cáceres. Daar leefde hij bescheiden, maar onder vorstelijke omstandigheden. Hij stierf er op 21 september 1558, 58 jaar oud. Onder zijn zoon Filips, die Spanje van hem erfde, vielen zowel de bloeitijd van de Spaanse Gouden Eeuw als de ondergang van de Spaanse Armada.

Veelgestelde vragen