Pa amb tomàquet: brood met tomaat, olie en zout

Streek

Catalonië en de Balearen

Ingrediënten

Brood, rijpe tomaat, olijfolie, zout

Namen

Pa amb tomàquet in het Catalaans, pan con tomate in het Spaans

Soort gerecht

Bijgerecht of hapje

Hoe maak je pa amb tomàquet?

Pa amb tomàquet is Catalaans voor brood met tomaat, en meer dan dat zit er ook niet in. Je neemt een snee brood, wrijft er een halve rijpe tomaat over tot het vruchtvlees in het brood is getrokken, en maakt het af met olijfolie en zout. Binnen de Spaanse gerechten is het daarmee een van de eenvoudigste recepten. In het Spaans heet het pan con tomate.

Traditioneel gebruik je daarvoor pa de pagès, boerenbrood, maar tegenwoordig wordt ook stokbrood gebruikt. Bij een barbecue op houtskool wordt de snee soms eerst geroosterd en met knoflook ingewreven, voordat de tomaat erover gaat. Omdat er niets wordt gekookt, proef je elk ingrediënt: een waterige tomaat of een vlak brood valt direct op.

Stap voor stap

Neem per persoon een of twee sneden brood en een halve rijpe tomaat. Rooster het brood eventueel kort, zodat het stevig genoeg is om het sap van de tomaat op te nemen. Snijd de tomaat doormidden en wrijf de snijkant over het brood, met lichte druk, tot alleen de schil in je hand overblijft.

Besprenkel het brood daarna met olijfolie en strooi er wat zout over. Eet het meteen, zolang het brood nog stevig is. Wil je knoflook, wrijf dan voor de tomaat een halve teen over het geroosterde brood.

De tomaat die in het brood trekt

Op Mallorca wordt voor brood met tomaat en olie van oudsher de tomàtiga de ramellet gebruikt, een kleine tomaat met een dikke, stevige schil. De tomaten worden in trossen aan een touw geregen en opgehangen, of uitgespreid op rieten matten. Zo blijven ze vers tot ver in de winter: volgens de vereniging Varietats Locals houdt de traditionele bewaring ze bijna negen maanden. Daardoor was er ook buiten het tomatenseizoen tomaat voor op het brood.

De variëteit is op 28 mei 2012 officieel geregistreerd, nadat Varietats Locals daarom had gevraagd om de teelt en de boeren te beschermen. Het gebruik is nog altijd gewoon: uit een onderzoek van de Balearische regering uit 2017 onder 180 Mallorcaanse gezinnen met schoolgaande kinderen bleek dat 91 procent minstens één keer per jaar pa de pagès en ramellettomaten at.

Wie dit thuis maakt, heeft weinig aan een harde, smakeloze wintertomaat. Een tomaat die zacht genoeg is om te worden ingewreven en die zelf sap en zoetheid heeft, doet het meeste werk.

Wat er naast op tafel komt

Pa amb tomàquet wordt meestal als bijgerecht of hapje geserveerd, naast charcuterie, kaas, ansjovis of geroosterde groenten. Met jamón ibérico of chorizo erbovenop wordt het een snelle tapa. Ook bij een tortilla española en bij croquetas staat het vaak op tafel.

Brood en tomaat komen ook samen in gazpacho en salmorejo, maar daar worden ze fijngemaakt tot een koude soep. Bij pa amb tomàquet blijven brood en tomaat ongemengd naast elkaar liggen.

Hoe oud is het gerecht?

De tomaat kwam in de zestiende eeuw vanuit Amerika naar Europa en werd in Catalonië volgens El Nacional pas in de achttiende eeuw verbouwd. Het gerecht in deze vorm kan dus niet ouder zijn. De oudste vermelding die dat artikel noemt is uit 1884, van de schrijver Pompeu Gener. Een theorie die het gerecht pas in het begin van de twintigste eeuw uit Murcia laat komen, wordt daar met die vermelding weersproken. Het artikel zegt er zelf bij dat historisch onderzoek het moment en de plaats nog niet precies heeft kunnen vaststellen. Een exact jaar of een bedenker staat dus niet vast.

Duidelijker is de band met Mallorca, waar brood met olie, pa amb oli, een eigen traditie heeft en de ramellettomaat als tomaat voor op het brood dient.

Veelgestelde vragen