Lanzarote, het Canarische eiland van zwarte akkers en lavavelden

Elf kilometer van Fuerteventura, 125 van de Afrikaanse kust

Lanzarote is het noordoostelijkste eiland van de Canarische Eilanden en daarmee een van de Spaanse bestemmingen die het verst van het vasteland af liggen. De archipel ligt in de Atlantische Oceaan, op ruim duizend kilometer van de Spaanse kust, en niet in de Middellandse Zee zoals de Balearen. Van Lanzarote naar de Afrikaanse kust is het ongeveer 125 kilometer; naar Fuerteventura, het dichtstbijzijnde buureiland, ongeveer elf kilometer over de zeestraat La Bocayna. Het eiland meet zestig kilometer van noord naar zuid en vijfentwintig van oost naar west, bij een oppervlakte van ongeveer 845 vierkante kilometer. Waar het ten opzichte van de rest van het land ligt, is te zien op de kaart van Spanje.

Binnen de Spaanse eilanden hoort Lanzarote bij de Canarische groep en bij de provincie Las Palmas, en het is verdeeld over zeven gemeenten: Arrecife, Teguise, Tías, San Bartolomé, Yaiza, Tinajo en Haría. In 2025 telde het eiland 166.878 inwoners volgens het Centro de Datos van het eilandbestuur, en bijna een kwart van hen heeft een buitenlandse nationaliteit. Ruim 70.000 mensen wonen in de hoofdstad Arrecife aan de oostkust; Haría in het noorden is de kleinste gemeente.

Tegenover die inwoners staat een groot aantal bezoekers. In 2025 kwamen er 3.455.201 toeristen naar het eiland, van wie 1.759.291 uit het Verenigd Koninkrijk. Het Centro de Datos rekent dat om naar een gemiddelde aanwezigheid per dag: naast de 166.878 inwoners waren er gemiddeld 82.217 toeristen op Lanzarote, samen bijna 250.000 mensen. Op een gemiddelde dag is dus ongeveer een derde van de aanwezigen op bezoek.

Vrijwel alle bezoekers komen aan op de luchthaven César Manrique-Lanzarote, die tussen Arrecife en Puerto del Carmen in de gemeente San Bartolomé ligt. In 2024 verwerkte die luchthaven 8.714.285 passagiers. De tweede manier om het eiland te bereiken is de veerboot naar Fuerteventura: tussen Playa Blanca op de zuidpunt en Corralejo duurt de overtocht 25 of 35 minuten, afhankelijk van het schip.

Zes jaar uitbarstingen en 176 vierkante kilometer lava

Lanzarote is veel ouder dan zijn bekendste lavavelden. De Canarische regering dateert het massief Los Ajaches, de verweerde bergrug op de zuidpunt, op ongeveer 12,3 miljoen jaar, en het Famara-massief in het noordwesten op ongeveer tien miljoen jaar. Die twee oude blokken vormen de uiteinden van het eiland en zijn door erosie afgevlakt; het hoogste punt, de Peñas del Chache in Famara, komt tot 671 meter. Daartussen ligt het vlakke midden, en juist daar heeft de jongste vulkanische activiteit het landschap bepaald.

Op 1 september 1730 begon in dat middengebied een reeks uitbarstingen die tot 1736 doorging. Het Spaanse geologisch instituut IGME schat dat de lavastromen een gebied van ongeveer 176 vierkante kilometer bedekten; het volume van de uitgestoten lava is op ongeveer een kubieke kilometer geschat. UNESCO rekent het resultaat tot de grootste lavavelden die in historische tijd op aarde zijn ontstaan.

In dat gebied lagen dorpen en de beste akkers van het eiland. Het Spaanse ministerie dat de nationale parken beheert, haalt een manuscript uit die jaren aan waarin onder meer Timanfaya, Rodeo, Mancha Blanca, Maretas, Santa Catalina en Mazo als getroffen plaatsen voorkomen. Omdat de activiteit aanhield, verliet de bevolking het gebied in 1731 en 1732. Bijna een eeuw later, in 1824, volgde nog een korte eruptieperiode met drie nieuwe kraters: Tao, Volcán Nuevo del Fuego en Tinguatón. Daarna is er op Lanzarote geen uitbarsting meer geweest.

Van die zes jaar is in het landschap nog veel te zien. In de Montañas del Fuego liggen binnen een paar vierkante kilometer meer dan 25 kraters. De parkbeheerder onderscheidt in de lava twee soorten oppervlak: de taaie stroom die opdroogde tot een scherp blokkenveld, op de Canarische Eilanden malpaís genoemd, en de vloeibaarder lava die gladde, golvende platen achterliet. Een deel van het veld is in 1974 bij decreet nationaal park geworden. Het nationaal park Timanfaya beslaat 5.107 hectare in de gemeenten Yaiza en Tinajo, volgens de parkbeheerder ongeveer een kwart van het gebied dat in de achttiende eeuw werd getroffen. In 1981 kreeg het park bij wet een nieuwe status, en sinds 1 januari 2010 voert de Canarische regering het beheer.

Wijnstokken in kuilen in het vulkanische gruis

Bij de uitbarstingen kwam niet alleen lava vrij, maar ook fijn vulkanisch gruis, en dat kwam over een veel groter gebied neer dan de lavastromen zelf. Op Lanzarote heet het picón of rofe. Boeren zijn die laag gaan gebruiken in plaats van hem weg te halen: los gruis over de grond remt de verdamping uit de bodem eronder en laat regen en dauw erdoor zakken. Die werkwijze heet enarenado, en op dit eiland is ze de basis van de akkerbouw.

Hoe krap het met water is, laat het meetstation van AEMET bij de luchthaven zien. Over de periode 1981 tot 2010 viel daar gemiddeld 111 millimeter neerslag per jaar, verdeeld over negentien dagen waarop neerslag werd gemeten; voor juni, juli en augustus staat het maandgemiddelde op nul millimeter. De beheerder van Timanfaya noemt voor dat deel van het eiland perioden van drie tot vier jaar waarin de jaarlijkse neerslag nauwelijks boven de zestig millimeter komt. Volgens diezelfde beschrijving halen planten hun vocht vooral uit zeewind en zware nachtelijke dauw. Permanente beken of rivieren zijn er niet. De cijfers per maand staan bij het weer en klimaat op Lanzarote.

De bekendste vorm van deze teelt staat in La Geria, het wijngebied in het midden van het eiland. Daar is de laag gruis zo dik dat de wortels de oude bodem niet bereiken. Boeren graven er kuilen van twee tot tweeënhalve meter diep tot ze die grond raken, zetten er één tot drie stokken in en leggen eromheen een halvemaanvormig muurtje van lavasteen tegen de wind. De Spaanse woorden daarvoor zijn hoyo voor de kuil en zoco voor het muurtje. Hectare na hectare levert dat een landschap op van zwarte kuilen met elk een eigen muurtje.

De oorsprongsbenaming Vinos de Lanzarote bestaat sinds 1993 en geldt voor het hele eiland. Bij de laatste opgave van het consejo regulador, de raad die de benaming beheert, stonden 1.889 hectare wijngaard ingeschreven, verdeeld over 7.857 percelen en 1.821 wijnbouwers. Dat komt neer op ongeveer één hectare per wijnbouwer en een kwart hectare per perceel. Van de oogst van 2025 bestond 549.916 van de 843.000 kilo druiven uit malvasía volcánica, een witte druif die vrijwel alleen hier wordt geteeld; daarna volgden listán negro, diego en moscatel. De aangesloten bodega's bottelden dat jaar ruim 1,1 miljoen liter wijn, waarvan de helft op Lanzarote zelf werd verkocht.

Een lavatunnel van 7,6 kilometer, met het laatste deel onder zee

In het noorden van het eiland ligt de Corona, een vulkaan van lang voor 1730. Een uitbarsting daar heeft een lange lavatunnel achtergelaten. Zulke tunnels ontstaan doordat de buitenkant van een lavastroom afkoelt en verhardt terwijl de hete lava binnenin doorstroomt en uiteindelijk een holle gang achterlaat. Volgens UNESCO is de gang 7,6 kilometer lang en liggen de laatste 1,6 kilometer onder water, waarmee het de langste onderzeese lavatunnel ter wereld is. De tunnel is ongeveer vijfduizend jaar oud.

Waar het dak van zo'n tunnel is ingestort, ontstaat een gat met open hemel erboven. Het woord daarvoor komt uit de taal van de bewoners van voor de Spaanse verovering: een jameo. Bij Jameos del Agua liggen enkele van die instortingen bij elkaar en is het tunneldeel als bezoekerscentrum ingericht. Er staat een meertje dat via scheuren met de zee in verbinding staat, zodat het waterpeil het getij volgt. Daarin leeft Munidopsis polymorpha, een klein blind kreeftachtig dier dat aan het donker is aangepast en nergens anders voorkomt. Bezoekers wordt gevraagd geen munten in het water te gooien.

Verder landinwaarts is hetzelfde tunnelstelsel te bezoeken als de Cueva de los Verdes, een reeks natuurlijke gangen met mineraalvormingen. Beide delen worden beheerd door het eilandbestuur, dat ze samen met vijf andere locaties exploiteert.

Zeven centra van het eilandbestuur, de meeste van César Manrique

César Manrique werd in 1919 in Arrecife geboren, studeerde aan de kunstacademie San Fernando in Madrid en woonde vanaf 1964 enkele jaren in New York, waar hij drie keer solo tentoonstelde. Terug op Lanzarote werkte hij aan projecten waarin bouwwerk en landschap in elkaar overlopen. Hij overleed in 1992. Zijn woonhuis Taro de Tahíche, gebouwd op en in holle lavabellen, is nu het hoofdkwartier van de Fundación César Manrique.

Het eilandbestuur beheert zeven bezoekerscentra onder de naam Centros de Arte, Cultura y Turismo. Jameos del Agua was in 1968 het eerste en werd in 1977 voltooid, als gezamenlijk werk van Manrique, de kunstenaar Jesús Soto en ambachtslieden en technici van het eiland. De Jardín de Cactus is aangelegd in een verlaten rofera, een afgraving waar vulkanisch gruis werd gewonnen, en heeft cactussen uit vijf werelddelen op terrassen staan. De Mirador del Río is in het terrein uitgegraven en met vulkaansteen bekleed, zodat het gebouw van buiten nauwelijks opvalt. De overige vier zijn Montañas del Fuego in Timanfaya, de Cueva de los Verdes, de Casa Museo del Campesino en het Castillo de San José, een achttiende-eeuws fort dat sinds 1976 het museum voor hedendaagse kunst MIAC huisvest.

Dat die centra in één hand zijn, heeft gevolgen voor de manier waarop je ze bezoekt. Voor Montañas del Fuego en de Cueva de los Verdes verkoopt het eilandbestuur alleen online kaartjes, en altijd voor een vast tijdstip; voor Montañas del Fuego staat anderhalf uur. Spontaan langsgaan bij het vulkaanpark werkt dus niet. De tarieven van de zeven centra lopen in 2026 van 5,40 tot 30,00 euro, en kinderen tot zes jaar komen gratis binnen. In de beschrijving die UNESCO van het biosfeerreservaat geeft, worden deze centra genoemd als onderdeel van de economie van het eiland.

Biosfeerreservaat sinds 1993, geopark sinds 2015

Op 7 oktober 1993 wees UNESCO Lanzarote aan als biosfeerreservaat. Het reservaat is geen afgebakend natuurgebied maar het hele eiland, met alle zeven gemeenten erbij, plus de eilandjes in het noorden en een ruim zeegebied: 129.310 hectare in totaal, waarvan 90.610 hectare land en 38.700 hectare zee. De kern met de strengste bescherming bestaat uit het nationaal park Timanfaya en de noordelijke eilandjes. De zone waarin wordt gewoond en gewerkt hoort er net zo goed bij, met de gemeenten en met landbouwgebieden als El Jable.

In 2015 kwam er een tweede status bij: Lanzarote en de Chinijo-eilanden zijn opgenomen in het netwerk van UNESCO Global Geoparks. Een geopark is iets anders dan een reservaat of een park, want het gaat om een gebied dat zijn geologie als erfgoed beheert en uitlegt. Dit geopark meet ongeveer 2.500 vierkante kilometer, waarvan 886,85 vierkante kilometer land; de rest ligt onder water. Er zijn bijna zeventig geosites aangewezen, waarvan dertien van internationaal belang. Ongeveer 350 vierkante kilometer van het geopark, bijna veertien procent van het totaal, heeft daarnaast een eigen status als beschermd natuurgebied.

De Chinijo-archipel ten noorden van Lanzarote bestaat uit La Graciosa, Montaña Clara, Alegranza, Roque del Este en Roque del Infierno, die ongeveer vijftien miljoen jaar geleden boven water kwamen. Het zeegebied eromheen is met 700 vierkante kilometer het grootste marien reservaat van de Europese Unie, en La Graciosa is het enige bewoonde eiland van de groep. Timanfaya valt binnen beide statussen en staat met de andere beschermde gebieden van het land in het overzicht van de nationale parken van Spanje.

Drie badplaatsen en een havenstad

Het toerisme op Lanzarote zit in drie gebieden, elk in een andere gemeente: Puerto del Carmen in Tías aan de zuidoostkust, Playa Blanca in Yaiza op de zuidpunt en Costa Teguise in Teguise, net noordelijk van de hoofdstad. Arrecife is zelf geen badplaats maar de haven- en bestuursstad van het eiland, en met ongeveer 70.000 inwoners de grootste plaats. Van de zuidpunt bij Playa Blanca tot de noordpunt is het ongeveer zestig kilometer, en de drie badplaatsen liggen alle aan de oostkant. Timanfaya, La Geria en de lavatunnels in het noorden liggen daarom vanuit alle drie binnen bereik voor een dagtocht.

De stranden liggen aan twee heel verschillende kanten van het eiland. Het toeristenbureau van het eilandbestuur noemt in het zuiden Papagayo in de gemeente Yaiza en de stranden van Playa Blanca en Puerto del Carmen, waaronder Playa Grande en Playa Chica. In het noordwesten gaat het om Famara, onder de klif van het gelijknamige massief, en in het noorden om Caletón Blanco. Bij Costa Teguise is Las Cucharas het bekendste strand. Datzelfde bureau laat de strandenlijst filteren op golfslag, van rustig tot sterk. De noordwestkust staat open naar de oceaan; de drie badplaatsen liggen alle aan de beschutter oostkant. Hoe de stranden van het eiland zich verhouden tot die van de rest van het land, staat bij de mooiste stranden van Spanje en bij de Spaanse kusten.

Bron: Turismo Lanzarote, stranden per kustzone

Temperatuur, zon en calima door het jaar

Het meetstation van AEMET bij de luchthaven, op veertien meter hoogte, geeft over de periode 1981 tot 2010 een gemiddelde maximumtemperatuur van 20,7 °C in januari en 29,1 °C in augustus. Dat is het gemiddelde van de hoogste waarde per dag in die maand, niet de temperatuur over de hele dag. Over het jaar komt de gemiddelde temperatuur op 21,1 °C uit, met gemiddelde minima van 14,0 °C in januari en 21,2 °C in augustus. Tussen de koudste en de warmste maand zit in de gemiddelde maximumtemperatuur ruim acht graden.

Hetzelfde station noteerde 2.986 zonuren per jaar, de meeste in juli en de minste in december. De relatieve vochtigheid blijft het hele jaar rond 68 procent. September en oktober zijn gemiddeld warmer dan juni, met 28,6 en 26,7 °C tegen 26,3 °C, doordat het omringende zeewater de warmte van de zomer nog vasthoudt.

Twee dingen staan niet in die gemiddelden. Het eerste is de wind: de Canarische regering noemt de vrijwel voortdurende passaatwind een vast kenmerk van het klimaat op Lanzarote. Het tweede is de calima, stoflucht die met zuidoostelijke wind uit de Sahara over de eilanden trekt en volgens dezelfde beschrijving regelmatig terugkeert; de lucht wordt dan melkig, het zicht verslechtert en er komt droge warmte mee. Dit zijn gemiddelden, geen verwachting voor een losse reisdag.

Plaatsen en bezienswaardigheden

• Puerto del Carmen · Badplaats in het zuidoosten van Lanzarote, gegroeid rond een vissershaven, met een boulevard van zes kilometer en vijf stranden.
• Playa Blanca · Badplaats in het zuiden van Lanzarote met een lange promenade, kalme stranden in het dorp en de stranden van Papagayo erbuiten.
• Costa Teguise · Aangelegde badplaats aan de oostkust van Lanzarote, met vier stranden naast elkaar en het plein Pueblo Marinero.
• Arrecife · Hoofdstad en havenstad van Lanzarote, met een lagune in het centrum en een kunstmuseum in een oud fort aan de baai.
• Timanfaya · Een nationaal park van lava en kraters op Lanzarote, dat je meestal met een gereserveerde bus over een vaste route bezoekt.
• Jameos del Agua · Een bezoekerscomplex in een ingestorte lavatunnel aan de noordoostkust van Lanzarote.
• La Geria · Een wijngebied op Lanzarote waar elke stok in een eigen kuil in zwart vulkanisch gruis staat, beschut door een muurtje van stenen.

Veelgestelde vragen